Virginia Woolf -- 28 mei 1931

• Virginia Woolf (1882-1941) was een Engelse schrijfster. Ze hield vrijwel haar hele leven een dagboek bij.

Thursday 28 May
Soon after this, I started a headache- flashes of light raying round my eyes,;; and sharp pain; the pain cut into me by Ethel's voice, as she sat telling me - "You've got to listen" - about Adrian Boult, and how he ordered her to leave the room. And then to Rodmell, where the same thing happened -the light round my eyes, but as I could lie still in my bed in my big airy room, the pain was much less. If it were not for the divine goodness of L., how many times I should be thinking of death. At Monks House we had electric light, and the Frigidaire is working. When the electric light fused, we could hardly tolerate Aladdin lamps, so soon is the soul corrupted by comfort. Yesterday men were in the house all day boring holes for electric fires. Wh at more comfort can we acquire? And, though the moralists say when one has a thing one at once finds it hollow, I don't at all agree. I enjoy my luxuries at every turn, and think them wholly good for what I am pleased to call the soul.

Coenraad Ruysch -- 27 mei 1674

• Coenraad Ruysch (1650-1731) begaf zich in 1674 samen met zijn neef Dirck van Hoogeveen op een grand tour van drie jaar. Hij hield van die reis een dagboek bij: Journaal van een reis naar Genève, Italië en Frankrijk van Coenraad Ruysch met zijn neef Dirck van Hoogeveen 1674-1677. Op 27 mei was hij in Glückstadt (aan de Elbe, nu Noord-Duitsland).

Den 27, sijnde sondach, sijn wij in gereformeerde kerck geweest. Wij hadde nevens dit geestelijck geluck oock dat wereltlijke van de koninginne nevens de princesse van Tarenthe ter degen te kunne besien. Haere majesteit wiert geleijt door twee cavalliers en de princesse door een. Sij wierden gevolcht door een dame d’honneur [hofdame] en drie juffers, twee a drie pages en een laqai [lakei] vijf ses, doch het verdrietichste was dat, doen de koninginne uyt de kerck ginch, maer eene koets te vinden was, soo dat de juffers soo lange mosten wachten tot dat haer majesteijt te hoof gebracht was. De koninginne is wel gemaeckt van taille, blanck van aengesicht, uyt haer visionomije [gelaat] seer goetaerdich scijnende, seer wel gekleet en hadde konincklijke juwelen aen. De princesse van Tarenthe is een welgemaeckte brunette, seer scoone oogen hebbende, doch soude noch veel frajer sijn ten waere niet een weijnich gebasaneert  [gebruind] was. Naer de middach geraeckten wij door de conduite [het handelen] van de heer Arkel op een bolwerck, alwaer den koninck, de prins, nevens eenige cavalliers, haerselve met het pistool exerceerde. Wij waeren allen even seer verwondert, dewijle wij noijt meer soodanigen adressen [personen] hadden sien scieten als ieder van dit geselscap dede. Bij dese occasie hadden wij tijt van den koninck op ons gemack te considereren [beschouwen].  Sijn majesteyt is een wel gemaeckt man, middelbaer [gemiddeld] van gestalte, seer obdrustich [rood, opgezwollen] van aengesicht, van een marsial wesen [krijgshaftige gesteldheid], sterck van eten en seer soober van dranck. Den prins is seer aengenaem en blanck van tronie [gezicht], draecht een blanke paruyck [pruik] niet qualijck in alles aen den heere Van Oudenkerke gelijkenende.

Maendach den 28 meij sijn wij in t’ geselscap van de heer Arkel naer Stade verreijst van intentie de begraefenisse van den heer grave van Konincxmarck te besien. Niet tegenstaende dese reijs in een halven dach soude hebben kunne gescieden, soo waeren wij nochtans genootsaeckt door de contrarie windt [tegenwind] des nachts buyten te blijve en ons selve in een herreberch te landtwaert met miserabel tractement, doch tot onse troost met goede bedden, te behelpen.

Franz Grillparzer -- 25 mei 1836

• Franz Grillparzer (1791-1872) was een Oostenrijkse schrijver. Gedeelten uit zijn reisdagboeken zijn te lezen bij Gutenberg.

Mittwochs den 25. beschloß ich, den Tunnel zu sehen. Fuhr daher im Omnibus bis zur Bank und suchte von da meinen Weg, da ich nicht wußte, daß eigene Wagen dahin gehen. Hatte mir meinen, ungeheuren, Weg aufgezeichnet, am linken Ufer des Flusses. In die unbekannten Regionen des rechten wagte ich mich nicht. Fand mit vieler Mühe endlich die Wapping Stairs an der Themse und ließ mich hinüberrudern. Eingang. Eine ungeheuere Dampfmaschine empfängt den Besucher. Dann auf hölzernen Treppen hinab. Da liegt nun das Riesenwerk, von Gaslampen taghell beleuchtet. Ein dumpfes Getöse, man weiß nicht, ob von den rauschenden Wassern des Flusses oder (was wahrscheinlich) von der arbeitenden Dampfmaschine, umfängt einen. Tonnengewölbe, unten vom Zirkel nach einwärts abweichend. Beträchtliche Strecke, und doch noch nicht bis zur Hälfte des Flusses fortgeführt. Man kann dem Werke allen Fortgang wünschen, und doch zweifeln am Gelingen. Meinen Namen ins Buch eingeschrieben, und wieder zurück über den Fluß. Aufs höchste ermüdet, bei der Bank in einen Omnibus eingesetzt und nach Hause.

Abends ging ich in ein Theater, weiß aber nicht mehr in welches, und was man gab.

Robert Graves -- 24 mei 1915

De Britse schrijver Robert Graves (1895-1985) was soldaat in WO 1. In Dat hebben we gehad (vertaald door Guido Golüke) zijn ook een aantal dagboekfragmenten van hem uit die periode opgenomen.

24 mei. Morgen gaan we terug naar de loopgraven. De manschappen zijn pessimistisch maar opgewekt. Ze hebben het er allemaal over dat ze een 'makkie' willen krijgen, zodat ze naar 'Blitey' wor-len gestuurd. Blitey schijnt het Hindoestaanse woord te zijn voor 'thuis'. Mijn bediende, Fry, die in het burgerleven in Cardiff in een papierfabriek werkt, heeft me verhalen verteld over die makkies. Hier zijn er twee.

'Een vent van de Munsters wil een makkie, dus wuift hij met zijn hand boven de borstwering om de aandacht van de Fritzen te trekken. Er gebeurt niks. Hij staat een paar minuten met zijn armen te zwaaien. Er gebeurt niks, geen schot. Hij zet zijn ellebogen op de schietplaats, duwt zijn lijf ondersteboven omhoog en zwaait met zijn benen tot al het bloed naar zijn hoofd is gelopen. Er wordt geen schot gelost. "Ach," zegt die vent van de Munsters, "volgens mij is er daar geen mof te bekennen. Waar hangt dat Duitse leger uit?' Hij gluurt even over de rand-pang! kogel door zijn hoofd. Fini.'

Nog een verhaal: 'Een vent van de Camerons wil een makkie, dolgraag. Hij is het zat, zo ver van huis. Hij steekt zijn hand over de rand en zijn wijsvinger wordt erafgeschoten, en nog twee vingers. Voor mekaar. Hij komt lachend door onze loopgraaf bij de ouwe bottelerie. "Zie je dat, jongens?" zegt hij. "Ik ga fijn terug naar Schotland. Is het geen juweeltje?" Maar op weg naar de verbandplaats vergeet hij te bukken bij de plek waar die ouwe scherpschutter altijd op ligt te loeren. Hij krijgt ook een kogel door zijn hoofd. Fini. Wij lachen, we bestierven het zowat!'

Een makkie krijgen is het enige waar de ouwe rotten aan denken. Maar twaalf man van het bataljon zitten hier al vanaf het begin, en die werken allemaal achter de frontlinie in bevoorcadingsploegen, behalve een, Beaumont, een soldaat in mijn peloton. De paar ouwe rotten die de laatste voorstelling hebben meegemaakt infecteren de nieuwe soldaten met pessimisme; ze geloven niet in de oorlog en hebben ook geen vertrouwen in de staf. Maar hun officieren zullen ze in elk geval overal volgen, omdat die officieren toevallig fatsoenlijke kerels zijn. Ze kijken uit naar een slag omdat ze dan meer kans op een makkie in armen ofbenen hebben dan in de loopgraven. In de loopgraven is het aantal hoofdwonden verhoudingsgewijs veel groter. Haking is de commandant van deze divisie. Hij is de auteur van ons standaardhandboek, Company Training. De laatste voorstellingen waren niet van dien aard dat de compagniescommandanten konden profiteren van zijn aanwijzingen. Vanmorgen kwam hij langs voor een informele inspectie van het bataljon en schudde hij de overlevenden de hand. Er stonden tranen in zijn ogen. Sergeant Smidi vloekte half binnensmonds: Daar hebben we godver wat aan: jaagt godver eerst zijn divisie de vernieling in en staat dan godver te janken over wat er nog van over is.' Tja, het ging mij niets aan; ik stond mezelf niet toe met de sergeant of met de generaal mee te voelen. Ze zeggen hier dat Haking tegen generaal French heeft gezegd dat het moreel van de divisie volledig is verdwenen. Voor zover ik het kan bekijken is dat niet juist; de divisie zal wel vechten, maar zonder veel enthousiasme. Ze zeggen ook dat wij, als het Nieuwe Leger komt, worden teruggetrokken en minstens enige maanden als verbindingstroepen zullen worden ingezet. Ik geloof er niets van. Nieinand zal er bezwaar tegen hebben steeds opnieuw de divisies te laten afslachten die er onderhand aan gewend zijn geraakt om afgeslacht te worden. De algemene indruk hier is dat de divisies van het Nieuwe Leger Weinig militaire waarde zullen hebben.

William Byrd II -- 22 mei 1712

• William Byrd II (1674-1744) was een Amerikaanse schrijver, politicus en plantagebezitter. Fragmenten uit zijn dagboeken staan hier online.

May 22, 1712.
I rose about 6 o’clock and read two chapters in Hebrew and some Greek in Lucian. I said my prayers and ate boiled milk for breakfast. I danced my dance. It rained a little this morning. My wife caused Prue to be whipped violently notwithstanding I desired not, which provoked me to have Anaka whipped likewise who had deserved it much more, on which my wife flew into such a passion that she hoped she would be revenged of me. I was moved very much at this but only thanked her for the present lest I should say things foolish in my passion. I wrote more accounts to go to England. My wife was sorry for what she had said and came to ask my pardon and I forgave her in my heart but seemed to resent, that she might be the more sorry for her folly. She ate no dinner nor appeared the whole day. I ate some bacon for dinner. In the afternoon I wrote two more accounts till the evening and then took a walk in the garden. I said my prayers and was reconciled to my wife and gave her a flourish in token of it. I had good health, good thoughts, but was a little out of humor, for which God forgive me.

Victor Frankenstein -- 21 mei 18??

• The Frankenstein Diaries bevat een fictief dagboek van de schepper van het monster van Frankenstein.

18 Mei
Er is iets niet in orde, maar ik weet niet wat het schepsel zo onrustig maakt. De laatste twee dagen heb ik tekenen gevonden die erop wijzen dat het in zijn slaap wild heen en weer draait, daar de huid onder de riemen helemaal geschaafd is en het tere vlees hier en daar is gescheurd. Na de eerste keer heb ik het een kleine dosis slaapmiddel toegediend opdat het niet in zijn slaap gestoord zou worden, maar dat bleek geen zin te hebben, daar de huid zelfs nog meer ontstoken en gescheurd was. Hoewel ik de gehele dag nauwlettend de wacht heb gehouden, bemerkte ik niets ongewoons in zijn gedrag.

19 Mei
Ik werd zeer vroeg wakker en begaf me, zonder daar een speciale reden voor te hebben, naar het laboratorium. Daar was ik er getuige van dat Igor het schepsel meedogenloos tartte door een onbedekte lamp voor zijn ogen heen en weer te bewegen. Het schepsel draaide wanhopig heen en weer. Ik was razend toen ik zag hoe de riemen diep in het tere vlees sneden, en ik betreur het dat ik Igor toen een harde klap heb gegeven waardoor hij tegen de grond sloeg. Hij bleef even liggen en er was beurtelings boosheid en angst in die donkere ogen te zien. Daarna sprong hij op en vluchtte naar de gang. Ik draaide me weer naar het schepsel om, teneinde me ervan te vergewissen dat er geen blijvend letsel was toegebracht en het keek mij deerlijk aan, alsof het vreesde dat ook ik het kwaad zou willen berokkenen. Mijn verzorging had op den duur een kalmerend effect en ik slaagde erin het over te halen wat van de voedingsstof die ik bereid had in te nemen. Toen ging ik op zoek naar Igor om mij voor mijn driftig gedrag te verontschuldigen en om de reden van mijn ongenoegen uit te leggen, maar hij was nergens te vinden en schijnt het kasteel te hebben verlaten. Ik hoop dat hij terugkomt, daar hij voor mij van grote waarde is, en ook ben ik ge hecht geraakt aan zijn mismaakte uiterlijk en aandoenlijke aanbidding van mij.

21 Mei
Igor is twee nachten weggebleven en toen ik hem gisteren zocht lukte het me niet zijn schuilplaats te vinden. Hij is uiteindelijk vanavond teruggekomen, hetgeen bleek uit het feit dat mijn avondeten klaarstond. Toen ik klaar was met eten kwam hij uit een donkere hoek tevoorschijn om de borden weg te halen en ik vond het raadzaam maar niet op het incident terug te komen. Intussen is het schepsel enorm vooruitgegaan en ben ik begonnen aan een apparaat te werken dat het in staat zal stellen in beperkte mate te bewegen. Ik blijf het 's nachts wel vastbinden.

Koos van Zomeren -- 19 mei 1987

• Koos van Zomeren (1946) is een Nederlandse schrijver. Zijn dagboek over 1987 is gepubliceerd als Een jaar in scherven.

19 Pa en ma kwamen langs vandaag. Pa had het bandje al afgedraaid. 'Je was tien jaar te laat,' zei hij en weldra bestookten Wé elkaar met de vrolijke jeugdverhalen die Atje dit keer achterwege had gelaten. Over de borstelverkoper uit Dalem bij voorbeeld, die met een ezelswagentje langs de dijk ging. In Herwijnen deed hij de kroeg aan en dan hing hij zijn ezel een voederzak om met oud brood. Zodra hij zijn hielen lichtte sprongen de kleine Jan en zijn makkers te voorschijn om het brood te roven. Of er ook honger geleden werd. Maar de eieren, die ze uit een kippenhok stalen, werden bij de jood geruild voor sigaren. Een jaar of zes waren ze, en de sigaren rookten ze zelf op. Er schijnt wel zoiets als een leerplicht te zijn geweest, maar daar Held niemand de hand aan. En de hardhandigheid van de meester met de lange baard was ook niet bepaald bevorderlijk voor het schoolbezoek-vele jaren later gewaagde Atje nog met ontzag van de klappen die hij had gehad.
Ik had mijn vader om een lijst van Herwijnse woorden gevraagd. Krek, kars, nijf, doerak, ont, hendig, kuieren, hortje, bast, bekant enzovoort. (Veel van die woorden blijken tot mijn teleurstelling in Van Dale te staan. Hun werkingssfeer wordt dan wel beperkt door de toevoeging vero. of gew.y maar blijft veel te ruim. Voor mij waren ze exclusief Herwijns.)
In plaats van zo'n lijst heeft pa twee opstellen geproduceerd over het leven op het dorp. Die zijn in dialect geschreven, waarbij de nadruk meer ligt op uitspraak en zinsbouw dan pittoreske woorden. Ik zou die stukjes in gangbaar Nederlands moeten omzetten om ze begrijpelijk te maken voor met-ingewijden-en dan zijn ze zinloos.
Eén uitzondering. Ooit moet een man uit het Rot tegen mijn vader gezegd hebben: 'Jongen, luister. Meestal is het zo dat de steel nog goed is maar de pan niet, en dan kun je geen vis meer bakken.' Dat sloeg op Tante, die na Kiene en haar gestorven zoontje geen kinderen had gebaard. Zo werd daar tegenaan gekeken, je kon beter weinig te eten hebben dan weinig kinderen. Met twee potige kerels aan haar zijde en een minimaal kroost aan haar rokken, had Tante het ideale gezin geformeerd om zich door de misère heen te slaan. Afgunst: bij jullie deugt het pannetje niet meer.
Verder gaan beide stukjes van mijn vader hoofdzakelijk over het werk dat gedaan en het gerei dat daarbij gebruikt werd. Heel ambachtelijk allemaal. En dat geeft dan toch een belangrijk aanknopingspunt: de taal was onlosmakelijk verbonden met het werk-zoals het werk weer onlosmakelijk verbonden was met de eerste levensbehoeften; die mensen aten aardappelen die ze zelf hadden gepoot, gewied en gerooid. Behalve elke luxe was ook vervreemding hun vreemd.

Het Rot. Zo heette het buurtje waar ze leefden. Eens heb ik die naam laten vallen in Vrij Nederland, met de toevoeging: je kunt dus wel nagaan hoe het daar was. Daarop reageerde Cor de Jager, die op het dorp de meelwagen reed. In een brief liet hij enigszins gepikeerd weten dat ik het fout had. Rot moest je opvatten als in een rot geweren-zo stonden daar de huisjes op elkaar. Maar afgezien van de etymologie: rot was het, een ordeloze opeenhoping van varkens-, konijne-, geite-en mensenhokken. En zelfs daarvan zeg je met weemoed: voorbij.