James Boswell -- 20 oktober 1764

• James Boswell (1740-1795) verbleef in 1763-1764 in Nederland, om er te studeren in Utrecht. Hij leerde er Belle van Zuylen kennen, met wie hij zeer goed bevriend raakte, maar Boswell zag af van een huwelijk. Alle brieven en dagboekfragmenten uit deze periode staan hier.

Zaterdag 20 oktober. Rousseau wekt een bezieling bij me waarvan ik dacht dat de arme, depressieve Boswell er niet meer toe in staat was. In dat enthousiasme zwelt mijn hart op en zoekt naar iets of iemand om van te houden. Zélide [Belle van Zuylen] ligt me na aan het hart. Voor mijn geestesoog presenteert ze zich op haar allervoordeligst: ik zie een dochter uit de hoogste adel van Holland. Ik zie een buitenlandse dame met talent, kennis en geld. Ik zie de lieftallige metgezellin van mijn winter in Utrecht, die een lieftallige levensgezellin zou kunnen worden. Maar dan herinner ik me weer dat ze metafysica en wiskunde studeert; dat ze neerkijkt op de dingen van alledag, die de optelsom van aards geluk vormen; dat haar fantasie zo sterk is dat op haar gedrag niet gebouwd kan worden; en dat haar gestel van nature zwak is, waar een ongewone opvoeding bovendien geen goed aan heeft gedaan. Dan deinst mijn hart terug voor zo n band en blijft ineengekrompen achter. Dat geeft me een onbehaaglijk gevoel. Mijn fantasie is zo vriendelijk mijn hart te hulp te komen en wekt er prettige beelden in op van teder geluk met een Spaanse of Engelse dame. ...

Nescio -- 17 oktober 1951

• Nescio (J.H.F. Grönloh, 1882-1961) was een Nederlandse schrijver. In zijn Natuurdagboek (1946-1955) deed hij verslag van onder meer zijn tochtjes en wandelingen.

17 October Woensdag. Laatste zomerdag. Weer zonnig warm en zachte nevel. Met den trein van vijf voor tien van M.P. naar Abcou. Met de fiets langs de noordzij van het Gein, kopje koffie in den eenzamen tuin van de Vink, waar een groote stapel bruin blad stond en de kastanjebladen op een klein zuchtje schuin naar beneden vielen (Dinsdag in de Plantage Middellaan vielen de kleine gele en bruine blaadjes rechtstandig naar beneden). Tooverwereld, buiten de wereld. Jupiter weidde z'n koeien voor het laatst in de goudachtige weiden (heel stil met hun koppen naar beneden), morgen gaan ze den Olympus op. Door het tolhek in een gouden zaal van hooge wilgen, het pad dik met geelgroen blad. Zon op de Vecht. Nigtevecht in tot het veerpad. Overgevaren, zon op de Vecht. De oue veerman lag op bed voor z'n raam met slaapmuts en krant, heel wit en ingevallen. 80^ jaar, vroeger een rooie baard, nou een grauwe. Men zegt hij zal sterven ('benauwenis op z'n water en nog een oue breuk').
Rechtsom en meteen weer met het volgende veerschuitje naar den overkant (Westoever Vecht) en langs de Vecht naar den boomgaard der Hesperiden. Egyptische komngsboomen en torens van Nederhorst den Berg. Op m'n jas gezeten met m'n rug tegen m'n wilg en pijpjes gerookt. Tegen twee hoornen stond een ladder. Geelgroene appels, goud op 't gras en schaduwen en glans op de stammen, zeer buiten alle wereld. Verder. Te nevelig om torens van Abcou en Kortenhoef te zien. Zeer blauw water met zon. In Vreeland over de oue brug en oostelijken oever naar Loenen, tevergeefs gevraagd om koffie aan de Bloklaan, de nieuwe brug over en langs Vrede-stein naar de Kampioen en weer koffie. Trein 1\2 3 naar Amstel-station. Op weg naar het station van Nieuwersluis was de glans al afgenomen, toch stonden de koeien nog Jupiteng. -3 uur thuis. Heengaande en terugkomende me weer verheugd in het romantische 'golfterrein' bij Duivendrecht.

William Byrd -- 15 oktober 1709

• William Byrd II (1674-1744) was een Amerikaanse schrijver, politicus en plantagebezitter. Fragmenten uit zijn dagboeken staan hier online.

October 6, 1709. I rose at 6 o’clock and said my prayers and ate milk for breakfast. Then I proceeded to Williamsburg, where I found all well. I went to the capitol where I sent for the wench to clean my room and when I came I kissed her and felt her, for which God forgive me. Then I went to see the President, whom I found indisposed in his ears. I dined with him on beef on beef [sic]. Then we went to his house and played at piquet where Mr. Clayton came to us. We had much to do to get a bottle of French wine. About 10 o’clock I went to my lodgings. I had good health but wicked thoughts, God forgive me.

October 15, 1709. I rose at 3 o’clock and recommended my family to the divine protection. Then I was set over the creek and proceeded towards Williamsburg by moonshine. I got as far as C-ler before the rising of the sun and to Williamsburg by 10 o’clock. I waited on the President and found five of the Council there. A letter came from Colonel Parke that informed us that he had like to have been assassinated by a negro hired for that purpose who shot at him and broke his arm. I was sworn a judge of the General Court and took my place on the bench. I dined at Mr. Bland’s with Mrs. Stith and Captain Llewellyn and ate beef for dinner. In the evening the President, Mr. Bland and I played a pool at piquet. I said my prayers and had good health, good thoughts, and good humor, thanks be to God Almighty.

Paul Léautaud -- 14 oktober 1919

• Paul Léautaud (1872-1956) was een Franse schrijver. Hij hield een 'literair dagboek' bij, over alles behalve zijn verhoudingen met verschillende vrouwen, en een 'particulier dagboek', dat juist daarover ging. Dit fragment komt uit Particulier dagboek 1917-1924 (vertaald door Pieter Beek).

Dinsdag 14 oktober. - Vanmorgen was mijn zin om naar P... te gaan behoorlijk afgenomen (regel doorgehaald). Misschien (woord doorgehaald) eveneens het gevolg van de resultaten van vroegere bezoeken aan Madame... ,waarin de verhouding tussen slechte en goede momenten 8 tegen 2 was. Zeker, ons laatste samenzijn was heel prettig... Vanmorgen in de trein heb ik me zelf voorgehouden, hoe dwaas het eigenlijk is, zó warm te lopen voor een ontmoeting met een nog onzekere afloop, wanneer ik hier Albertine heb, die enkel wacht op een duidelijk teken van mijn verlangen en op een beetje meer durf van mijn kant; misschien zou zij zich kunnen ontplooien als een vrouw die me een beetje uit de greep van Madame... kan bevrijden, door haar ongeremdheid en haar hartstocht in de liefde. Maar mijn aarzeling was al vlug voorbij : door een brief van Madame..., die om elf uur aankwam, is 't al heel wat minder geworden. Een hele vriendelijke brief, waarin ze zegt 't helemaal aan mij over te laten om te komen als ik wil, en verder dat ze me vrijdagochtend verwacht, wanneer ik mocht besluiten naar haar toe te gaan. Ze heeft 't ook over mijn laatste kroniek, op dezelfde manier als ze erover met haar man gesproken heeft, maar langer en een beetje duidelijker, ofschoon ze uit niets laat blijken dat ze weet wie mijn verovering, de dame met de volmaakte borsten, nu eigenlijk is. Ze zegt dat 'mijn' schoonheid het misschien niet zo prettig vindt om op een dergehjke manier ten toon gesteld te worden, al is ze nog zo schaamteloos. Toch geloof ik niet dat ze kwaad is geweest over het feit dat ik zó over haar heb gesproken in een kroniek en al die complimenten heb geschreven die ik haar vaak maak, die ze verdient en die ze zo op prijs stelt, over haar schouders, haar borsten en haar absolute gebrek aan schaamte. Enfin, een fijne brief. Mijn groot verlangen heeft me weer te pakken. Ik heb haar meteen een klein briefje geschreven om haar te bevestigen dat ik vrijdagochtend aankom en om te vragen of ze me op de vertrouwde, goede manier wil opwachten als dat kan (in bed). Ik heb mijn verlof met Vallette geregeld. Na het middageten ben ik mijn kaartje gaan kopen en mijn plaats gaan bespreken. Wat zal ik daarginds vinden? Teleurstelling of een goed onthaal? Geluk of verdriet? In elk geval kan mijn verblijf, met alle voorbereidingen die ik voor het vertrek moet treffen (al is 't nog lang geen tijd om weg te gaan) niet mooi genoeg worden.

De heer B. -- 13 oktober 1960

• Uit het 12e dagboek van de heer B. 1960. Collectie Nederlands Dagboekarchief.

Donderdag 13-10-60
Vanaf Dinsdagavond zes uur storm en buitengewone regenval. Vele landerijen staan geheel of gedeeltelijk onder water. Vooral in Noord Holland is het erg. Er zal spoedig verandering moeten komen anders wordt het een ramp.

Nadat er zoveel natuurrampen gebeuren begrijp ik niet dat de mensen zich niet bezinnen en eens ophouden met oorlog voeren, elkaar vermoorden in opstanden en dergelijke misdaden. Want als er mensen omkomen bij rampen of andere gebeurtenissen dan wordt er veel ophef over gemaakt. Doch bij binnenlandse opstanden of onlusten of ergo bij oorlog vallen er vele doden; dan is dat vanzelfsprekend en zelfs niet eens strafbaar. Dat gaat boven mijn verstand, maar ja zeggen geleerde en zelfs Domine’s en Pastoors en dergelijke lieden; dat is heel wat anders, dan een gewone misdaad, dat is noodzaak. Wat een goedkope uitvlucht is dat. Maar ik ben ook slechts een proleet en beslist niet intulectueel!

Salvador Dali -- 12 oktober 1920

• Salvador Dali was een Spaanse schilder (1904-1989). Na zijn dood werden zijn dagboeken uit 1919-1920 gepubliceerd.

Dinsdag 12 oktober
Ik sta heel laat op, ontbijt en ga uit verveling de deur uit. Automatisch, en ook uit verveling, beland ik in de winkel van Batet. Nieuwe werken van Baroja en een paar uitgaven van (...), ik koop España en ga zitten op een bank van de Rambla. Achter de groene bladeren laat zich een blauwe hemel zien... En ik begin te lezen... En zo breng ik de tijd zoek terwijl de wijzers van de klok op de Rambla loom vooruit kruipen.
Dan komt Sala en hij haalt herinneringen op aan avonturen van vroeger. De tijd gaat nu sneller, er komen nog meer makkers bij ons zitten en men klept dat het een aard heeft, en dat gaat zo door tot het etenstijd is... Aangezien ik geen vrij heb van Gallego, ga ik naar hem toe en daarna studeer ik en praat ik zoals altijd met Met... Later, wanneer het donker is en de vuren van de kastanjekraampjes gloeien, gaan we naar de Rambla en daar, ook zoals altijd, kleppen we en bestuderen we 'putrefactes', onderwijl discussiërend over het communisme. Daarbij kijk ik om de haverklap in een stel melancholieke ogen die naar mij kijken... en zo breekt het uur voor het avondeten aan.
Ook zoals altijd wil de burgemeester van Cork maar niet dood, die man komt er nog eens helemaal bovenop! Nog steeds laat La Publicitat Lenin en Trotski om de haverklap doodgaan, terwijl die twee vrolijk door blijven leven! In Barcelona hebben (zoals altijd) de werkgevers na een lange staking de verbeterde arbeidsomstandigheden geaccepteerd waar de wagenbestuurders om vroegen, arbeidsomstandigheden die ze, zo zeiden ze in eerste instantie, onmogelijk konden accepteren.
In alle socialistische partijen van de wereld zijn ernstige scheuringen ontstaan naar aanleiding van de voorwaarden die de sovjets stelden om toe te mogen treden tot de derde Internationale. ' Ook leidde het tot uitzetting uit de communistische gelederen van talrijke socialistische verraders. Lenin ziet het heel duidelijk, de wereldrevolutie moet worden uitgeroepen. De arbeiderspartijen moeten worden gezuiverd. Voor het revolutionaire werk heb je meer aan een paar mensen die oprecht geloven in de communistische beginselen dan aan grote massa's schijnheilige reformisten en democratische socialisten die op het beslissende moment overlopen naar de reactionaire gelederen.

Ryszard Kapuściński -- 11 oktober 1999

• Ryszard Kapuściński (1932-2007) was een Poolse journalist en schrijver. Uit: Lapidarium. Observaties van een wereldreiziger 1980-2000 (vertaald door Gerard Rasch).

Oktober 1999
Een dorpje in het door oorlog getroffen Kosovo. Uit een helikopter stapt een televisieploeg van NBC. Ze landen als paratroepers, gehaast, brutaal, snel, arrogant. Ze laden een piramide van kisten uit, stellen koortsachtig hun driepoten en camera's op.
De nieuwsgierige kinderen die komen aanrennen jagen ze de hele tijd weg. Ze geven de politieagenten die de ploeg vergezellen bitse instructies en komen in actie. Ze sleuren een vrouw uit de groep arme, doodsbange mensen die in de buurt staan. De vrouw huilt, schikt zenuwachtig haar hoofddoek, schudt haar zuigeling heen en weer, zegt snikkend een paar onbegrijpelijke woorden, zij filmen het, de scène duurt een paar minuten. Vervolgens halen ze nog een vrouw uit de menigte, na haar nog een tandeloze boer (hij mag geen tanden hebben, wie tanden heeft wordt niet gefilmd).
Ze zijn klaar met hun opname en pakken meteen haastig hun kisten in, stoppen hun driepoten en camera's erin, gaan erop zitten, kijken onrustig op hun horloges, kijken in de lucht of de helikopter nog niet komt aanvliegen. Geen woord tegen die stakkerds die in een kring om hen heen staan. Het kwam niet eens bij ze op om hun te vragen of ze hier mochten zijn en iets doen. Geen enkel gebaar van vriendelijkheid, geen enkel teken van begrip. Alleen geringschatting, hoogmoed en ongeduld. De nieuwe hoge heren. De nieuwe kolonialen.


• De Pool Ryszard Kapuściński (1932), journalist en wereldreiziger, reflecteert als zelfbenoemd 'onderzoeker van de andersheid' op culturen en gedragspatronen, in reportages en observaties waarin de waarnemende persoon van even groot belang als de gedocumenteerde werkelijkheid.