Walter Kempowski -- 9 november 1989

9 november
Middernacht, de radio: bij de grensposten staan duizenden DDR-burgers die erdoor willen, de grenzen zijn geopend. De politie weet niet wat ze doen moet. Dit zou het einde van de Muur kunnen zijn. 'Hereniging' is een beladen woord, dat menigeen doet ontploffen. De hemel weet waarom, in elk ander land zouden mensen gek van vreugde worden. Mensen die in het oosten in de kroeg zaten, zijn eenvoudigweg de grens over gelopen. Zonder bagage, gewoon zoals ze de deur uit gingen, zonder visum.
Grenswachten hebben..../ Tranen van geluk./ Kussen elkaar./ Willen niet eens blijven, zeggen ze: 'En morgen weer aan het werk.'/ Ook in tegenovergestelde richting, mensen die jarenlang niet aan gene zijde waren./ Twee jongeren komen alleen een kijkje nemen./ Bomholmer Strasse, eventjes van Oost naar West./ Al duizenden. Voor duizenden onvoorstelbaar./ Ongelooflijk opwindend./ Gelukt?/ Kohl wil zijn bezoek aan Polen afbreken.
1 uur
Duizenden worden door de wachten niet langer tegengehouden, 'onbeschrijflijke taferelen'./ Sekt en bloemen van West-Berlijners, het verkeer 'delft het onderspit'./ Velen willen alleen een bezoek brengen./ Een stroom ook in tegenovergestelde richting./ Andere radiozenders dreutelen rustig verder, zonder op het waanzinnige nieuws te reageren./ Drie- tot vierduizend mensen per uur, zesduizend in de afgelopen tien uur./ Ze zijn niet meer te tellen.


Walter Kempowski (1929-2007) was een Duitse schrijver.

Walter Kempowski -- 8 november 1989

Vluchtelingstromen. Vandaag kwamen 11 duizend mensen uit de DDR, 50 duizend sinds zondag. Het heeft iets hysterisch. De gezichten die je ziet, lijken op elkaar: jonge mensen tussen 18 en 32, jeans, mannen met behaarde bovenlippen, vrouwen met een kind op de heup. Ze geloven niet in de toezeggingen van de SED-staat, waarvan de vertegenwoordigers zich 'schuldig' zeggen te voelen, zonder daar echter consequenties aan te verbinden. Allen zijn vandaag afgetreden en deels weer teruggekomen. Zonder vrije verkiezingen gaat het niet meer, en mét zullen de partijbonzen het moeilijk krijgen, of *eng* zoals men zegt.`
Tsjechisch spoorwegpersoneel heeft zich erover beklaagd, dat Duitsers hun DDR-geld uit het raam hebben gegooid. En bij ons geen woord over 'hereniging'. De tig-duizenden die onze kant opkomen voltrekken haar op eigen wijze. 'Niet over beginnen', denkt iedereen. Alsof het iets onfatsoenlijks is, hereniging. Het is de normaalste zaak van de wereld.


Walter Kempowski (1929-2007) was een Duitse schrijver.

Albert Camus -- november 1939

November '39
Waarmee men oorlog voert:
1. met dat wat iedereen weet
2. met de wanhoop van hen die hem niet willen voeren
3. met de eigenliefde van hen die door niets worden gedwongen om op te komen en die opkomen om niet alleen te zijn
4. met de honger van hen die dienst nemen omdat ze geen positie meer hebben
5. met tal van edele gevoelens zoals:
(a) de solidariteit in het lijden
(b) de verachting die zich niet wil uiten
(c) het ontbreken van haat.
Dit alles wordt op laaghartige wijze benut en dit alles leidt naar de dood.


Albert Camus (1913-1960) was een Franse schrijver. Zijn 'carnets' werden vertaald onder de titel Dagboek.

Alfred A. Cunningham -- 5 november 1917

Monday, November 5, 1917
At sea, S.S. "St. Paul"

Last night the wind rose to a full gale and seas began breaking over the forecastle. 12 bags of powder for the guns were washed overboard. Several men just escaped the same fate trying to rescue the balance of it. The gale was worst this morning but it has been almost the same all day and tonight green water is racing down the Promenade Deck. They say the barometer is going down, which probably means we will get it worse during the night. I will be perfectly satisfied to have it smooth down some. I am not seasick because I ate a normal dinner. Lunch was not quite normal. I have a headache which is a credit and I get dizzy occasionally watching the salon or stateroom continuously acting like that kite balloon at Philadelphia in a storm. It must rise and fall 50 feet and then dive sideways about the same distance. And the worst of it is, that it is practically continuous. Hope for better luck tomorrow.


Alfred A. Cunningham (1881-1939) was een Amerikaanse legerpiloot. Hij hield in 1917/1918 een dagboek bij toen hij in Frankrijk gestationeerd was; het is verschenen onder de titel Marine flyer in France.

Sigurd von Ilsemann -- 4 november 1918

Gisteravond zijn wij naar het front gereden, om de keizer de gelegenheid te geven, weer eens enige troepen te zien, hen te danken voor de schitterende prestaties in de laatste weken. Van hen hangt het af, of een vijandelijke doorbraak ook verder wordt verhinderd.
Terwijl wij reden vloog een vijandelijk eskader over onze trein. Reeds trok een held aan de noodrem, en bijna alle inzittenden renden het veld op om dekking te zoeken tegen de bommen, als eerste de vertegenwoordiger van het ministerie van Buitenlandse Zaken, de heer von Grünau, gevolgd door de kok met zijn witte schort voor en zijn koksmuts op. Een collega riep Von Grünau uit het venster van de coupé na: 'Kijk toch eens aan. Anders heeft hij altijd de grootste mond, maar nu de langste benen!' Ik moest met Gersdorff hartelijk lachen om de dappere inzittenden van de hoftrein (er waren geen officieren, maar meest beambten van Buitenlandse Zaken). En dat na vijf jaar oorlog! Zeker had geen enkele van deze bangeriken ooit buskruit geroken. Het grappigste was echter, dat in plaats van bommen alleen maar vlugschriften werden geworpen.
Groener keerde gisteren van zijn eerste reis naar het front terug. Hij heeft zich ervan overtuigd, dat de stemming zowel bij de leiders als bij de gevechtseenheden verbeterd is. Na de laatste afweersuccessen hebben de mensen weer meer vertrouwen in eigen kracht gekregen. De meeste zorg geven de recruten die uit het vaderland komen. Alles bijeen genomen is de stemming dicht bij de vijand nog steeds veel beter dan thuis. Het leger blijft trouw aan de keizer en is verontwaardigd, dat men thuis zou flauwhartig is en spreekt over de afstand van Wilhelm II. De meeste schuld daaraan heeft de nieuwe regering. De keizer denkt volstrekt niet aan afstand te doen. Hij weet, dat dit de ineenstorting van Duitsland zou betekenen. Overigens zou ook geen van zijn zoons het regentschap willen aanvaarden.
De gevolgen van een regentschap van een slappe keizer zien wij in Rusland en nu ook in Oostenrijk; dit eens zo trotse rijk verkeert in een toestand van verval, het bolsjewisme wint terrein en deerniswekkend is de houding van keizer Karl.


Sigurd von Ilsemann (1884-1952) was vleugeladjudant van de Duitse keizer Wilhelm II. Hij schreef Der Kaiser in Holland. Aufzeichnungen des letzten Flügeladjutanten Kaiser Wilhelms II.

Maarten 't Hart -- 3 november 1999

3 november. Droogstoppel
Gisteren nam ik deel aan Het Debat op Radio 1. Onderwerp was de vaste boekenprijs. Voor de uitzending begon zaten wij in de KRO-studio in café Het hemeltje. Felix Cohen, directeur van de Consumentenbond, kreeg het pamflet van Wouter van Oorschot over de vaste boekenprijs, bladerde erin en stuitte op pagina 17 op zijn naam. Direct nadat hij genoemd wordt, betitelt Wouter van Oorschot hem als Felix B. Droogstoppel. Vol verbazing keek Felix Cohen mij aan. 'Droogstoppel, waarom noemt hij mij Droogstoppel? Waar komt dat woord vandaan? Wat betekent dat woord? En waarom B. Droogstoppel?'


Maarten 't Hart (1944) is een Nederlandse schrijver. In de Privé Domein-reeks publiceerde hij Een deerne in lokkend postuur. Persoonlijke kroniek 1999.

Adriaan Morriën -- 2 november 1954

2 november. Afgelopen zaterdag met Hans, in een auto van Het Parool, naar Arnhem, voor een première van Sabrina, een Amerikaans toneelstuk waarvan een film is gemaakt met Audrey Hepburn, die deze week in ons land is, tot grote vreugde en trots, schijnt het, van ons 'volk'. Het stuk is van opzet erg flauw en onbelangrijk, maar wel goed toneel (doet aan Anouilh denken) en ook wel grappig. Op het toneel hoeft een schrijver wat minder origineel of diepzinnig te zijn dan op het papier, omdat zijn woorden door gebaar, uiterlijke verschijning, decor begeleid worden. Terug met Jeanne van Schaik-Willing, gesprek over Dirk Coster, daarna over Vestdijk en zijn depressie. Het milieu waarin Vestdijk huist (mevrouw Koster, moederbinding, burgerlijke huisaankleding). Jet van Eyk in deze verhouding het meisje waarop de moeder jaloers is. Heimelijke omgang en briefwisseling. Vestdijk kan béide vrouwen niet missen.

Adrienne probeert, evenals alle kleine kinderen, van aangename dingen een gewoonte te maken. Wanneer ik na het eten mij met haar bezighoud, haar in bed aai, voor heks speel, enzovoort, komt zij er de volgende dag, op hetzelfde tijdstip, op terug. Poging om het leven te systematiseren, uit zijn bandeloosheid vandaan te halen. Zin voor herhaling, repetitie zoals in volkskunst.

Corneille op bezoek, die wil dat ik hem bij Max Nord introduceer. Hij ziet er opgewekt uit, heeft een tentoonstelling in Amsterdam, verkoopt (onder andere aan het Stedelijk Museum te Den Haag), Is gebrouilleerd met Appel, ziet hem weinig, hoort hem wel zijn tanden poetsen (zij wonen op een zolder door een schot gescheiden).

Blindheid: gebrek aan intimiteit, naaktheid van het gezicht, niet beschermd door de blik, of afgeleid naar de diepte. Dood: hetzelfde gebrek aan intimiteit, Vier dagen een lijk zijn, dat zijn handen niet verbergen kan.


Adriaan Morriën (1912-2002) was een Nederlandse schrijver. In Ik heb nu weer de tijd zijn ook dagboeknotities van hem opgenomen.