Josep Pla • 18 juli 1918

• De journalen van de Catalaanse schrijver Josep Pla i Casadevall (1897-1981) omvatten zo’n 30.000 bladzijden vol dagboekaantekeningen, reisimpressies, invallen en literaire portretten. Het grijze schrift (vertaald door Adri Boon) bestrijkt de jaren 1918-1920, voordat de jonge Pla als dagbladcorrespondent naar Parijs vertrok.

18 juli • Ciset Vilá, een handelaar in hout, net als generaal Savalls geboortig uit Pera, vertelt vaak dat toen de generaal tijdens de tweede Carlistische oorlog het land doorkruiste, deze zich op een dag aandiende in zijn geboortedorp, ge-zeten op zijn beroemde schimmel die, omgeven door de voornaamste kopstukken uit de streek, op de lithografieën prijkt. De moeder van de generaal, die in Pera een armoedig bestaan leidde, stak bij het horen van het galop van de cavalerie haar hoofd uit het raam. Nadat het eerste moment van schrik en verbazing die haar zoon met zijn verschijning bij haar teweegbracht voorbij was, reageerde zij met heftige verontwaardiging.
`Ben jij het, verkwister?' schreeuwde zij, hem een minachtende blik toewerpend. 'Alsof we al niet genoeg ellende hebben! Schaam je je niet dat er zoveel over je gepraat wordt? Al ons land ligt er onbewerkt bij... Draaf maar rond van hot naar her, stuk onverlaat, voer maar oorlog en haal maar dwaasheden uit...'
Zonder van zijn paard af te stijgen liet Savalls met een lachje de oude opvliegende boerin, die in het raamkozijn luidkeels tekeerging, uitrazen.
`Houdt uw rok op, moeder!' zei hij toen het hem toescheen dat de woedeaanval over het hoogtepunt heen was. `Bespaar me je grappen, ellendeling...'
`Houdt uw rok op, zeg ik!' schreeuwde de generaal stralend met het glunderende gezicht van een tevreden dier.
En terwijl hij het bevel herhaalde wierp hij een handvol gouden munten door het raam naar binnen.
Het silhouet van de oude vrouw verdween even: de tijd die nodig was om de over de vloer verspreid liggende munten bijeen te rapen. Toen zij daarna weer in het kozijn ver-scheen zei zij met een opvallende verandering in haar stem en een vriendelijk gezicht: 'Kom binnen! Dan eten we wat... We hebben elkaar zo lang niet gezien! Dit jaar is de worst overheerlijk.'
De generaal steeg af en moeder en zoon vielen elkaar liefdevol in de armen. Niet alleen gebruikte hij het middagmaal in zijn ouderlijk huis, maar ook bleef hij er 's avonds eten en slapen. In feite bleef hij er zolang zijn persoonlijke veiligheid dat toeliet. De vreugde van zijn moeder duurde al die tijd en nog iets langer — totdat de gouden oorlogsmunten op waren.