C. Buddingh' • 24 maart 1968

• C. Buddingh' (1918-1985) was schrijver en dichter. Hij publiceerde vijf boeken met dagboeknotities.

24-3
De eerste lentedag van het jaar. Eindelijk eens zon en een blauwe hemel. En een acceptabele temperatuur. De bomen zijn nog wel bijna volkomen grauw, op een enkele treurwilg na waar een groen waas over ligt, maar de struiken staan volop in knop en overal in de tuinen zie je bossen crocussen en sneeuwklokjes (die overigens al weer op hun eind lopen). Plus het eerste geel van de forsythia's. Mijn winterjas zelfs voor m'n regenjas verwisseld; hoed en wollen sjaal nog wel op en om gehouden: men moet ook weer niet gaan overdrijven! Stientje en de jongens zijn in de eend (waar we allemaal nog zeer trots op zijn) naar de midget-golfbaan in Heerjansdam; ik was graag meegegaan maar ik heb het zo waanzinnig druk deze weken dat ik ook deze zondagmiddag naar Pictura ben gefietst. Het is er nog rustiger dan door de week: de enige geluiden die ik hoor zijn het pruttelen van de kachelvlam en af en toe het geronk van een brommer op de Voorstraat. En het kraken van mijn stoel (eigenlijk: een stoel van Otto), die ik nodig moet laten repareren of door een andere vervangen, wil ik er vandaag of morgen niet plotseling doorzakken. Aan één kant zijn beide dwarslatjes tussen de poten eruit en de rieten zitting is zó ingezakt, dat ik de ontstane kuil met een stapel kranten heb moeten opvullen. Ik zit nu op: ‘Nederlands gunstige schaatspositie. Sterke top boven een brede basis van jong talent.’ Dat moet een krant van vorig jaar zijn. Inderdaad: de Sport en Sportwereld van 22 februari 1966.

Nadat ik er, eergisteren, het ‘onbewoonde eiland’ bijgehaald had, lopen nadenken over de negen andere boeken die ik meenemen zou. Na veel gepeins en gewik en geweeg tot de volgende gekomen (waarbij ik me de vrijheid heb gegund bij elkaar horende delen voor één boek te rekenen): Shakespeare (natuurlijk), Auden en Norman Holmes Pearson: Poets of the English Language (5 dln; dit is geloof ik het boek dat ik meenemen zou als ik mijn keuze tot één enkel boek moest beperken), Hazlitt: Selected Essays (The Nonesuch Hazlitt), Tsjechow: Verhalen (dat houdt dus in de eerste vijf delen van de Van Oorschoteditie), Apollinaire: Oeuvres Complètes (de Pléiade-uitgave, ook al vind ik de posthuum gepubliceerde verzen bepaald minder dan Alcools en Calligrammes), Lucebert: Gedichten 1948-1963, Tartakower en Du Mont: 500 Master Games of Chess (+ een schaakbord en stukken), Boswell's Life of Samuel Johnson en tenslotte Kafka's Tagebücher. Het zal aardig zijn om over een jaar, of twee jaar, nog eens zo'n keuze te maken en te kijken of die dan verschilt van deze en waar.

Vorige week hoorde ik van Fluks (van Nilsson en Lamm), dat ze, sinds ze in Engeland met een computer werken voor de facturering, alle Penguins zes weken later in huis krijgen dan voor die tijd. Ach ja: de techniek is ongetwijfeld iets moois. Maar men moet er zich ook weer niet op verkijken.

Even een glas sinaasappelsap ingeschonken, wat ik overdag graag drink, maar 's avonds niet of nauwelijks door mijn keel kan krijgen. Ik vraag me af welke processen in ons lichaam voor dergelijke sterke schommelingen in onze smaak verantwoordelijk zijn. En of er wel eens een onderzoek naar is ingesteld.

Gisterochtend lag er in mijn bus een catalogus van een Amsterdams antiquariaat, over ‘Nederlandse Letteren, Erotica en Nederlandse Schilderkunst.’ Moet me ongetwijfeld zijn toegestuurd omdat ik in de al in Tirade gepubliceerde dagbladnotities het tweede van de drie onderwerpen af en toe ter sprake heb gebracht, in de veronderstelling, althans de hoop, dat daar in Dordt een potentiële koper van erotica zat. Helaas voor hen: ze vergissen zich. D.w.z. natuurlijk ben ik wel in pornografie geïnteresseerd, maar niet meer (eerder minder zelfs) dan in boeken over cricket of schaken. En dan toch wel in de eerste plaats als literair genre. De vele boeken over zedengeschiedenis bijv. die in de catalogus prijken: Sittengeschichte des Orients, Darstellungen aus der Sittengeschichte Roms in der Zeit von August bis zur Ausgang der Antonine, Liebe und Ehe in Griechenland II en Sittengeschichte des Proletariats, boezemen mij maar heel weinig belang in: dat geloof ik bij voorbaat wel. Ook erotische prentkunst kan me niet erg veel schelen: ik zou het best aardig vinden om een goede collectie eens een keer door te kijken (zou misschien nog informatief zijn), maar om er vele honderden of zelfs duizenden guldens voor neer te tellen, in evenzovele honderden en duizenden jaren nog niet. Wat ik wel zou kopen, als ik geld in overvloed had, is een eerste druk van Multatuli's Max Havelaar. Of (nog liever) een eerste druk van Piet Paaltjens' Snikken en Grimlachjes (beide in de catalogus vermeld, en niet eens zo erg duur, resp. f 100 en f 85, valt mij erg mee). Dat lijkt me nu leuk, om die te bezitten in de vorm waarin de toen nog niets vermoedende wereld er voor de eerste maal mee kennis gemaakt heeft. Maar eigenlijk staat er maar één item in deze hele catalogus, dat mij echt de keel afbijt: Du Perrons Boozige Boekje. Maar daar vragen ze maar eventjes 200 gulden voor. Overigens blijkt ook uit deze lijsten weer, dat je je geld slechter beleggen kunt dan in Nederlandse letteren. Zo vragen ze voor een le druk van Hoorniks Geboorte f 30. (Tenzij ik me heel erg vergis, moet ik het ergens hebben staan). En voor Du Perrons Blocnote klein formaat maar twee kwartjes minder. (Deed ik nog niet voor het zesvoudige weg). Maar het aardigste vind ik nog, dat Van Ostayens De Bende van de Stronk f 22.50 moet opbrengen. Ik heb er, kort voor de oorlog, op de markt in Dordt precies één kwartje voor betaald.

Ik ben een typische sherry-drinker, maar alleen omdat ik geen geld heb om een whisky-drinker te zijn. Zoals ook Mac Baren's Mixture alleen mijn lijftabak is, omdat ik Balkan Sobranie niet kan bekostigen.

Bij de nieuwe bundel van Judith Herzberg: Beemdgras (overigens een zeer ongelukkig gekozen titel): haar beste verzen zijn zo goed, omdat ze volmaakt doorzichtig zijn en toch een heleboel verbergen. Als een mens eenmaal een lijstje maakt, wil hij ook lijstjes blijven maken, het schijnt een soort kriebel in zijn bloed te zijn. Ik heb getracht er weerstand aan te bieden, maar desondanks toch gisteren een groot deel van de avond bezig geweest met piekeren over de tien boeken die ik het liefst zou willen lezen van alle boeken die ik nog niet ken. Tot het volgende resultaat gekomen: Charles [lees verder op 25 maart]

Wim Kan • 23 maart 1981

• Wim Kan (1911-1983) was cabaretier. Zijn dagboeken zijn te lezen bij de DBNL.

Maandag 23 maart 21.00 uur. Wildwal
Telefoon: Ru! Ziek! Heeft voor de derde maal geen stem en moeilijkheden met slikken. Bang voor longontsteking. Ik verbood hem naar Apeldoorn te komen, waar om half twee vanmiddag de generale repetitie zou plaatsvinden. Paniek bij meneer Van Liempt. Wij stonden zelf om 14.15 uur voor Orpheus: Harry Wich, Frans, Johan. Meneer Van Liempt: allemaal nog druk bezig. Niemand had Ru of ons nog gemist. Welkomstbloemen van Orpheus in de kleedkamer. Prima werksfeer. Prima directeur Stans van wie alles kon en alles mocht. Om ongeveer half vier stonden Ol en ik op de anderhalve meter hoge praktikabel te zingen: ‘Want samen zijn wij 150 lentes oud’. Klaar voor het changement van ‘Silhouetten’ naar zichtbare figuren. Op tijd trokken ze het witte silhouettendoek omhoog. Dat bleef haken aan de onderkant van de praktikabel en voor iemand begreep wat er precies gebeurde, viel Ol achterover van het podium, op haar rug!!! Ik probeerde haar nog te grijpen, maar doordat de hele praktikabel achterover kiepte, vielen wij allebei en had ik geen schijn van kans. Einde van de voorstelling flitste het door mij heen, einde van onze carrière. In zestig seconden ongeveer stond al wat in de schouwburg werkte om ons heen. Ik denk niet dat ik dit beeld van Ol in feestjurk met feesthoed op haar rug op de grond liggend ooit zal vergeten. Binnen vijf minuten begreep ik wel dat ze niets gebroken had in elk geval. Ol weer als een rubberpoppetje en niet de bijna tachtigjarige vrouw met een gebroken heup. Stuitje bezeerd, spierpijn. Een kwartier later stonden wij weer samen op diezelfde praktikabel... ‘want samen zijn wij 150 lentes oud’... te zingen en de generale repetitie zonder Ru ging ‘rustig’ verder.

J.H. Leopold • 22 maart 1890

• De dichter J.H. Leopold (1865-1925) hield een reisdagboek bij toen hij in 1890 in Italië was.

22 Maart.
Vandaag hebben we 's morgens het Palazzo Vecchio bezocht. Hier vonden we weer de oude pracht, ruime zalen, fresco's, gobelins, schilderijen en dezelfde groote afmetingen, eentonig om er weer over uit te weiden, en voorts historische merkwaardigheden, uitvoeriger in Baedeker geboekt. Maar van het bezoeken van al deze gebouwen blijft ten eenent een indruk van groothartige, milde pracht, ten anderen het bewustzijn van de grootheid van het geslacht der Medici, en een eerbied voor dit huis.
Wat trof met nieuwen indruk was de zaal der Lelies. Hier was de zoldering met ongeziene pracht getooid, zwaar vergulde en gesneden caissons getooid met de lelie, het wapen van Florence. En ook van de muren hingen behangen met lelies bedekt. En in deze oude zaal stond een nieuwe versiering; honderden bontkleurige bandelieren en standaarden hingen aan den wand, of stonden in rekken in het ronde. En in het midden stond de blinkend witte, marmeren buste van ‘il divino poeta’. Een treffend gezicht; want daar stond de dichter, een mager fijn gezicht en om den mond waren de wangen ingevallen, als door verdriet of diep nadenken, en om hem heen, om den reinen, strengen, man als neigend voor het goddelijk vernuft, de bonte schaar, die de oogen streelde, goud, purper, de eerbewijzen van alle steden, alle vereenigingen van geheel Italië. Werd ooit een koning omwuifd door meer zege-trofeeën als de dichter, ingesloten door de zegeteekenen van al de verten die zijn geest bedwong?
Dan zagen wij nog vele dingen, een kerk, Santa Maria Novella, met fresco's, en 's middags het Karthuizerklooster, gelegen op een der vruchtbare, wel beplante heuvels ten zuiden van Florence, waar ons een broeder der orde, een dik welvarend heerschap met een stomp, vadzig uiterlijk rondleidde. Hier en daar een wijd uitzicht over de gezegende, rijk begroeide heuvelen en de dalen en wegen, waarlangs voetgangers gingen en karren en rijtuigen voorbij hotsten naar de groote stad achter gindsche heuvelen.
's Middags kreeg ik nog een brief van huis en terwijl ik die dadelijk open brak, en op straat voortgaande, gretig doorlas, moest ik lachen, hoe ik, in deze stad, te midden van de paleizen, de gezichten, die men mij zeker zoo benijdde, geheel weer was in 't oude binnenhuis, bij de oude bekende gezichten en menschen.

Ronald Westerbeek • 21 maart 1998

• Ronald Westerbeek (1970) is schrijver, voorganger en theoloog. Rond het verschijnen van zijn boek Kaj en de kunst van het Eendenonderhoud hield hij een dagboek bij. 

Zaterdag 21 maart
De laatste signeersessie en ik heb er geen zin meer in. Wéér een boekhandelaar die er zijn verbazing over zal uitspreken dat het vandaag zo rustig is en dat er anders op deze dag van de week veel meer mensen in de stad zijn. Boekhandel De Bron in Ede, ditmaal. Het wordt toch nog leuk, want in de regio zitten behoorlijk wat Icarus-abonnees (Wageningse studenten, vooral), onder wie enkele bekende.
Een jongen vraagt of ik het leuk vind om te signeren. Ik zeg: hoe zou jij het vinden om in een boekhandel achter een tafeltje te zitten? Als er een rijtje mensen voor je staat, is het wel leuk. De rest van de tijd doe je vooral je best niet voor paal te zitten. Je kan moeilijk HP/De Tijd gaan zitten lezen.
Voor sommige mensen schrijf ik ook een zinnetje uit het boek voorin. Om over na te denken. Zo'n zinnetje waar je makkelijk overheen leest, maar dat wel ergens naar verwijst - aan het slot bijvoorbeeld, dat Kaj zijn hoofd op een steen legt en dat er olie geplengd wordt op een steen. Dat verwijst naar Jakob te Bethel: ‘God, als u me hieruit redt, zal U mij tot een God zijn.’

Jac van Looy • 20 maart 1886

• Uit de volledige briefwisseling van kunstenaar Willem Witsen (1860-1923). Jac van Looy (1855-1930) was een dubbeltalent: hij schreef en hij schilderde.

Beste Wim,
Gisteren ontving ik je hartelijke en prettige brief. Jongen wat ben je een Robinson Crusoë en wat ruikt je brief lekker naar bosch en heilucht. Ik zal me dat genot nog één jaar lang moeten ontzeggen, en in een vreemde atmosfeer weêr veel moeite en zorgen hebben, luchtjes te zoeken, die wat in mijn smaak vallen. O, maar reizen is heerlijk, gezond, en geeft veerkracht dat verzeker ik je. Ik ben nu 't hospitaal uit, en logeer bij de Consul, blijf hier nog een week of wat langer, om weêr geheel op verhaal te komen. Ik word langzamerhand weêr de oude onvermoeibare Koo. Ik schrijf je dit s'morgens om 8 uur, in een Café. Ik vlieg zoo vroeg uit, omdat ik gisteren avond een briefje kreeg van de Direktrice die me verzocht, mit meiner geschichtliche Stifte, een afbeelding voor haar te komen maken van een doode vrouw, die lang aan een borst ziekte heeft geleden, en aan wie zij zich gehecht heeft. Zoo heb ik dan de tasch weêr omgehangen en ga de hoogte waar het hospitaal ligt weêr beklimmen. Uit Madrid schrijf ik je een brief. Wat kunt jij anders werken dan ik, die alles zoo te hooi en te gras doen moet, maar daarom niet getreurd ... dat ook is goed. Van Cobi kreeg ik een alleraardigste brief met verhalen van kinderen, die in stoelen wagons, op reis waren naar Ewijkshoeve. Ik wou daarop niet antwoorden per briefkaart — zeg haar dat met m'n beste groeten, ook aan Coba.

Verder een hand van
je oude
vLooy.

Genua. 20 Maart 1886

Nico Keuning • 19 maart 2004

• Neerlandicus en biograaf Nico Keuning (1952) hield een dagboek bij toen hij schreef aan de biografie van Bob den Uyl. Fragmenten daaruit zijn gepubliceerd in Biografie Bulletin.

Vrijdag 19 maart
Van Wim Sanders kopieën ontvangen van zijn interview met Bob den Uyl dat ik met rode oortjes las. Goed dat de jonge Sanders in zijn enthousiasme alles van dat interview heeft opgeschreven. Geweldig dat Den Uyl zich in dit niet-officiële interview zo onbevangen uitspreekt over zijn angsten. Verbazingwekkend hoezeer sommige absurdistische en surrealistische verhalen van Den Uyl leunen op de werkelijkheid. Uit bovengenoemd interview blijkt dat hij tijdens een psychotherapie om van zijn stotteren af te komen (‘Nou, ik stotterde niet, maar ik bleef wel eens haken op een woord, of nee, hoe heet dat, hangen op een woord.’) een angstaanval kreeg. Hij is er zes weken ziek van geweest. Er kwam nog een hartkloppingaanval bij: ‘Het was geen hartkwaal, maar het was... ja, dat kun je niet beschrijven eigenlijk, een enorme angst voor niks. Nou goed, dat heeft zich nog jarenlang voortgesleept. Ik heb allerlei angsttoestanden gehad en dat waren jaren van ellende enzo, dat ik zo'n beetje met iedereen het contact verloor.’
Den Uyl heeft er ook in zijn dagboekaantekeningen 1963/64 over geschreven, waarvan het typoscript zich in de nalatenschap bevindt. Gefundenes Fressen voor een biograaf.
Een verhaal als ‘Het jongetje met het waterhoofd’ uit Vogels kijken, en ‘Brekend glas’ uit Een zachte fluittoon waarin de hoofdpersoon straatvrees heeft, krijgen tegen deze achtergrond een veel diepere, indringender betekenis.
Angst, drank en vrouwen. Zijn belangrijke thema's. In die volgorde.

Willem Frederik Hermans • 18 maart 1993

• Het Boekenweekgeschenk 1993 was van Willem Frederik Hermans (1921-1995). Hij schreef over e.e.a. in de WFH-Verzamelkrant.

WFH's Boekenweek van dag tot dag. Deel 1 hier.

donderdag 11 maart
Diverse boekhandels hebben etalages gewijd aan WFH. Lankamp & Brinkman in Amsterdam stelt de kop van WFH tentoon die is gemaakt door Sylvia Willink-Quiël.
Tonnie Luiken van de WFH-verzamelkrant richt een etalage in bij de Athenaeum Boekwinkel. Daar ligt ook een potloodje van WFH tentoongesteld dat door Avenue wordt geveild ten bate van het Letterkundig Museum.
In talrijke boekwinkels in het land staat de speciale door WFH's uitgevers De Bezige Bij, G.A. van Oorschot en De Harmonie geleverde display met zijn boeken opgesteld. Deze bevat onder andere een kleine brochure geschreven door Frans A. Janssen. De CPNB heeft daarnaast twee speciale affiches laten verspreiden.
Positieve recensie van het Boekenweekgeschenk in Trouw. Tom van Deel: ‘Een echte Hermans.’

vrijdag 12 maart
Positieve recensie van het Boekenweekgeschenk in de Volkskrant en NRC Handelsblad. Arnold Heumakers: ‘Ik ben de CPNB dankbaar.’ Reinjan Mulder: ‘Klein meesterwerkje.’

zaterdag 13 maart
Positieve recensie van het Boekenweekgeschenk in Het Parool. Theodor Holman: ‘Meesterwerk.’

zondag 14 maart
De helft van Nederland leest het Boekenweekgeschenk.

maandag 15 maart
De andere helft van Nederland leest het Boekenweekgeschenk.

dinsdag 16 maart
Overal in het land zijn er literaire manifestaties en signeersessies. WFH neemt aan geen enkele activiteit deel.

woensdag 17 maart
Naar aanleiding van het boekje Slechte kritieken gaan nooit verloren, goede ook niet, sinds kort gaat Peter Nijssen in Vrij Nederland in op het vertrek van WFH bij NRC Handelsblad. Kunstchef Lien Heyting in VN: ‘Er waren drie redenen om Hermans' stuk tegen Kets-Vree te weigeren. Die heb ik Hermans allerminst mompelend, maar heel duidelijk en erg uitvoerig uit de doeken gedaan. [...] Feit is dat Hermans dat stuk ongevraagd heeft toegestuurd, terwijl normaal gesproken alle plannen voor bijdragen in overleg worden geschreven. Maar dat was niet de reden om het te weigeren.’ Meer wil Heyting niet zeggen.

donderdag 18 maart
Geen nieuws.

vrijdag 19 maart
In de Volkskrant kraakt Battus (Hugo Brandt Corstius) de kromme zinnen in WFH's Boekenweekgeschenk. ‘Hoe moeten die twee goede zinnen in elkaar geschoven worden? Daar is een aantal manieren voor en taalgrootmeester Hermans heeft nu juist de combinatie gekozen die niet kan. Knap!’
Avenue veilt ten bate van het Letterkundig Museum het schrijfgerei van enkele schrijvers, waaronder eerdergenoemd potloodje van WFH.

zaterdag 20 maart • Einde van de Boekenweek
In het Avro tv-programma ‘Glamourland’ toont Gert-Jan Dröge beelden van het Boekenbal op 9 maart. Martin Ros (De Arbeiderspers): ‘Hermans heeft de CPNB gewoon verneukt! Hij had het manuscript van het Boekenweekgeschenk in een la liggen!’

maandag 22 maart
NRC Handelsblad meldt dat de belangstelling voor de Boekenweek minder was dan in 1992. Het thema van dit jaar ‘Egodocumenten’ zou een van de oorzaken zijn. Ook het Boekenweekgeschenk was minder in trek dan dat van 1992, geschreven door A.F. Th. van der Heijden.