dinsdag 17 november 2026

Susan Sontag • 19 november 1959

• Reborn bevat (dagboek)notities van schrijfster Susan Sontag (1933-2004) uit de periode 1947-1963.

Vertaling onderaan.

11/19/59 • The coming of the orgasm has changed my life. I am liberated, but that's not the way to say it. More important: it has narrowed me, it has closed off possibilities, it has made alternatives clear and sharp. I am no longer unlimited, i.e., nothing.

Sexuality is the paradigm. Before, my sexuality was horizon-tal, an infinite line capable of being infinitely subdivided. Now it is vertical; it is up and over, or nothing.

•

The orgasm focuses. I lust to write. The coming of the orgasm is not the salvation but, more, the birth of my ego. I cannot write until I find my ego. The only kind of writer [I] could be is the kind who exposes himself ... To write is to spend oneself; to gamble oneself. But up to now I have not even liked the sound of my own name. To write, I must love my name. The writer is in love with himself ... and makes his books out of that meeting and that violence.


Vertaling door ChatGPT:

11/19/59 • De komst van het orgasme heeft mijn leven veranderd. Ik ben bevrijd, maar zo kun je het eigenlijk niet zeggen. Belangrijker is dat het me heeft ingeperkt, mogelijkheden heeft afgesloten, alternatieven helder en scherp heeft afgetekend. Ik ben niet langer onbegrensd, dat wil zeggen: niets.

Seksualiteit is het paradigma. Vroeger was mijn seksualiteit horizontaal, een oneindige lijn die zich eindeloos liet onderverdelen. Nu is ze verticaal: het is erop of erover, of helemaal niets.

•

Het orgasme brengt focus aan. Ik verlang ernaar te schrijven. De komst van het orgasme is niet mijn verlossing, maar veeleer de geboorte van mijn ego. Ik kan niet schrijven voordat ik mijn ego heb gevonden. Het enige soort schrijver dat ik zou kunnen zijn, is iemand die zichzelf blootgeeft ... Schrijven is jezelf uitgeven; jezelf op het spel zetten. Maar tot nu toe vond ik het geluid van mijn eigen naam niet eens prettig. Om te kunnen schrijven, moet ik van mijn naam houden. De schrijver is verliefd op zichzelf ... en maakt zijn boeken uit die ontmoeting en die gewelddadigheid.

Johan Goerée d'Overflacquée • 18 november 1919

• Onder het pseudoniem Johan Goerée d'Overflacquée schreef Haagsche Post-eigenaar/hoofdredacteur S.F. van Oss (1868-1949) gedurende twee jaar een dagboek, waarin de dagelijkse beslommeringen van een "welgekleede hagenaar van goeden huize" worden afgewisseld met diens visie op de wereldgebeurtenissen.

Dinsdag 18 November • De barbier met nieuws hij gehoord Amerika den vrede verworpen; en hierover in stad veel te doen, ofschoon het bericht niet geheel aldus; maar geharrewar met den Senaat, zeer ingewikkeld, doch mij uitgelegd door Muffelmans. Doch ook diens oordeel het spaak kan loopen, en weet geen mensch wat alsdan van den vrede te worden. En de Kol. B. verhaald Hindenburg hem dezen nacht in een droom verschenen, en hem gezegd hij Marken te koopen; en hij van plan zulks te doen, voor ƒ 1.200, doch niet wetende hoe zulks te volvoeren, hem door mij geraden Mr. Willemse opdracht te geven. En ofschoon niemand bijgeloovig ieder aan ons tafeltje van zins mede te doen; en in het eind wij met ons vijven M. 100.000 gekocht, ad 6 .15, het krediet te Berlijn voorloopig onder berusting te blijven van Mr. W. En is mijn hoop ik het verlies door mij op deze Marken in het voorjaar geleden nu zal redresseeren; doch blijde er toen uit. En thuis Amalia diverse hors d'oeuvre bereid, volgens Parijsch recept, dewelke zeer goed geslaagd; en de kosten volgens haar berekening slechts 28 cts. Waaruit af te leiden hoezeer elk restaurant een goudmijn. In den avond de winter opgebroken, door zware warme regens.

Vrijdag 21 November • De barbier met verhaal van een roerigen studentenjool te dezer stede; dewelke eerst bij den Deijl een geit met jenever dronken gemaakt, en daarop in Den Haag alle hoogere meisjesscholen aangevallen, meest onbetamelijk; en op eene daarvan klas gehouden totdat door de Politie ingegrepen, en de bejaarde directrice gedwongen zich door alle studenten op de rij af te laten zoenen, en H.Ed. hierdoor in zwijm. En later vernomen er te Leiden groot schandaal, wegens het groenen; en de studenten in plaats van een goed voorbeeld erger dan de Bolsjewix. [...]

maandag 16 november 2026

Hugo Brems • 17 november 1982

• Hugo Brems (1944) is emeritus hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde aan de KU Leuven. In 1983 publiceerde hij Onze armoede is doorzichtig als glas Fragmenten uit een Pools dagboek, Warschau 14 tot 28 november 1982.

Woensdag 17
Er is een probleem met de fotokopieermachine. Die staat in het bureau van de afdelingsvoorzitter en mag enkel met zijn uitdrukkelijke toestemming gebruikt worden. Om drie gedichten te kopiëren moet een hele hiërarchische weg gevolgd worden. Achteraf blijkt dat het ook met voorzichtigheid te maken heeft. Tot september waren alle fotokopieerapparaten door de militairen verzegeld om te vermijden dat er illegale drukwerken mee zouden worden gemaakt.
‘Als je goed kijkt zie je dat alles gekleurd is’, las ik ooit bij K. Schippers. Hij heeft gelijk, ik moet herroepen wat ik eerder schreef. De huizen en straten zijn niet ééntonig grijs. Ze zijn geschakeerd grijs: er is lichtgrijs, donker vochtig grijs, er is beige-grijs, zelfs oker- en roze-grijs. En dat de bomen geen bladeren hebben, dat er geen bloemen bloeien in dit seizoen, daar kan geen Pool wat aan doen.

zondag 15 november 2026

Jan Baptist van der Straelen • 16 november 1806

• Jan Frans van der Straelen (1731-1801) hield vele jaren een kroniek bij van de gebeurtenissen te Antwerpen. Na zijn dood zette zijn zoon Jan Baptist zijn werkzaamheden voort. De kronijk van Antwerpen. Deel 8. 1803-1817. 



Sondag den 16 November • namiddag ten 3 uren wird alhier dan Te Deum in de cathedraele kerke met groot musiek gesongen, hetwelk met het geluij der groote klok van savonds te vore aengecondigt wird. Dit geschiede onder grooten toeloop van degene in bediening waren, en was om de victorie die de Fransche legers in Pruijssen behaelt hadden. Als men de publieke nieuwsbladen geloofde, dan was den koning van Pruijssen alle sijne troupen kwijt, jae vernietigt. De Franschen hadden volgens de gazetten meer als 100.000 man crijgsgevangenen gemaekt, alle de sterktens gewonnen en de steden in swaere contributiën gestelt; en nu trekken sij naer Polen om daer eenen koning, waerschijnlijk van hun aenhang te gaen stellen, als het lukt; dog het staet te besien wat Rusland en Oostenrijk doen zullen.

Alexander Ver Huell • 15 november 1865

• Alexander Ver Huell (1822-1897) was een Nederlandse tekenaar en schrijver. Uit: Het dagboek van Alexander Ver Huell 1860-1865.

15 Nov. • Eergisteren ben ik naar de Doorwerth geweest en heb daar informatie's genomen naar den armen van Wessem. — Men had hem daar de avond voor den morgen waarop zijn hoed gevonden werd (digt bij een sluis halfweg de Doornweert en Renkum onderaan den Veluwzoom) om half zes 's avonds rond zien loopen, om acht uur was hij in de Ploeg te Oosterbeek geweest, en 's middag[s] om 3 uur aan den Duno. — Hij was dus blijkbaar met zichzelven in tweestrijd of hij de zelfmoord begaan zoû, en waar. — De kleine kolk waarin hij zich verdronken heeft ligt aan een schutsluis van een wetering. — Voor eenige jaren had een vrouw zich in diezelfde plas verdronken — en op de hoogte vlak daarbij is het kerkhof voor drenkelingen. — Het is een eenzaam en melancholiesch oord, met lange, schrale, door de wind gebogen boomen begroeid. - Gisteren ben ik begonnen uit de herinnering een lithografie van dat droevig landschap te teekenen.

_____

Dat de oorzaak van de zelfmoord van Wessem wel bekend is blijkt ook uit hetgeen omtrent zijn dood in het Arnhemsch weekblaadje gezegd wordt. ‘Ook op hem wordt ieder weldenkende geroepen het de mortuis nil nisi bene [Van de doden niets dan goed] toe te passen. Of ook zij dit zullen doen, die zich verlangden om in zeker blad hem steenen naar het zwakke hoofd te werpen betwijfelen wij intusschen zeer. Zouden die steenen niet meegewerkt hebben om de schaal naar zulk een treurige zijde te doen overslaan?’

vrijdag 13 november 2026

Jules en Edmond de Goncourt • 14 november 1867

• Edmond de Goncourt(1822-1896) en Jules de Goncourt (1830-1870) waren Franse schrijvers en critici, en initiatiefnemers van de zeer prestigieuze Prix Goncourt. Ze hielden samen een (inmiddels zeer beroemd) dagboek bij, dat Edmond na de dood van Jules in zijn eentje voortzette.

Donderdag 14 november Vanavond heeft Sainte-Beuve de Prinses een diner aangeboden. Marie, zijn keukenmeid, leidde ons de eetkamer binnen – waar de tafel zo feestelijk was gedekt als betrof het een diner dat was aangericht door een pastoor die zijn bisschop ontvangt – en vandaar naar een geheel nieuw ingerichte salon op de begane grond, zonder enige versiering, in goud en wit geschilderd, met een spiksplinternieuw lichtgeel ameublement, zoals dat door behangers aan hoeren wordt geleverd.

Toen kwamen de gasten: de Prinses, Nieuwerkerke, Mme Espinasse, dr. Philips en de oude Giraud van het Institut. De Prinses zag er heel vrolijk uit, ze was in een bijzonder goede stemming: ze amuseerde zich al bij voorbaat, alsof het een vrijgezellenfeest was. Tijdens het diner wilde zij iedereen bedienen en alles voorsnijden. Haar vader sneed altijd voor, hij had heel mooie handen... Hij at de sla met zijn handen en als hem gezegd werd dat dat niet netjes was, zei hij: ‘In mijn tijd zouden we een standje hebben gekregen als we onze handen niet hadden gebruikt. We zouden te horen hebben gekregen dat ze dan zeker vuil waren!’

Sainte-Beuve, die aan het hoofd van de tafel zat, deed denken aan een hofmeester. Het leek wel een rouwplechtigheid. Je zou zeggen het begrafenismaal voor de gastheer zelf. Hij maakte op mij een oude, gebroken en zeurderige indruk. Om te laten zien hoe zwaar het leven hem viel, had hij van die oudemensenmimiek, een manier van zijn ogen dichtknijpen, waarmee hij leek te zeggen: ‘Ja, ik voel de last van het leven!’, van die gebaren vol sombere zwaarwichtigheid en van die woorden van leeg zelfbeklag. Hij at zelf niet, stond tijdens het eten twee of drie keer van tafel op, vroeg of we niet op hem wilden letten, en kwam weer terug alsof hij zijn eigen huisspook was, als de schim van een oude man die niemand tot last wil zijn.

Iedereen deed echt zijn best, bij de champagne probeerde men de sfeer wat op te vrolijken, maar het lachen ging niet van harte en werd steeds onechter. De Prinses werd ernstig, liet merken dat zij zich niet wel voelde en ging van tafel. Toen zij weer terugkwam in de salon, zat Sainte-Beuve op het puntje van de lichtgele canapé en probeerde te glimlachen, waarbij hij met beide handen op de zijden bekleding steunde. Hij was bezig te vertellen over de trieste, weinig vriendschappelijke wijze waarop de mensen van Le Globe, Cousin, Vitet, met hem omgingen, mensen die hem alleen maar hun esprit en hun vriendelijkheid schonken, verder niets, en die hem vaak van zijn stuk brachten met hun gesprekken, waarin hij eens tot zijn verbazing had gehoord dat de Le Brun van Lodewijk xiv een saletjonker werd genoemd!

Hij vertelde ons van de tijd dat hij inwonend co-assistent was in het ziekenhuis Saint-Louis in 1827, van zijn kamer in de rue de Lancry, ‘op de achttiende verdieping, waar ik zo op mezelf leefde dat er in zeven maanden niemand bij me op bezoek is geweest, behalve één keer mijn moeder’. Sinds die dagen van treurige eenzaamheid heeft hij het altijd anders proberen te doen, heeft hij altijd behoefte gehad aan mensen om zich heen, heeft hij in zijn eetkamer vrouwen en poezen willen hebben. En hij gaf als voorbeeld Saint-Evremond die zich, naarmate hij ouder werd, steeds meer met huisdieren omringde en ‘ook met mensen’, voegde hij er met een glimlach aan toe, ‘om wat meer leven om zich heen te hebben... Ach! Had ik daar in het ziekenhuis maar een echte leermeester gehad! Maar het was Richerand, een charlatan...’

Daarop begon dr. Philips, met zijn grote hoofd tussen zijn schouders, zijn grote ogen en zijn aan gewrichtsstijfheid lijdende lichaam, over chirurgie en operaties te spreken. Hij vertelde van Roux, die kunstenaar van het verband, die zijn zieken om zeep hielp met zijn elegante zwachtels. De Prinses viel hem in de rede en wees hem op de barbaarsheid van de chirurgen, op hun ongevoeligheid en hun gebrek aan emotie. ‘Ik voel wel veel emotie,’ zei Philips, ‘maar alleen voor kinderen. Die arme, kleine wezentjes die je niet duidelijk kunt maken dat het voor hun bestwil is... Ach, dat is afschuwelijk!... En dan, in ons beroep zie je alleen maar operaties, wetenschap... En dat is allemaal zó mooi! Ik denk dat ik zonder operaties niet meer zou kunnen leven. Het is mijn absint!’

En de onvermijdelijke loop van het gesprek, de sfeer in de kamer, het naderende einde van die oude vrijgezel, het plotselinge opduiken van het hoofd van een onderwijzeres, die de gezelschapsdame van zijn doodsstrijd leek, dat alles maakte dat wij de aanwezigen op een steeds melancholieker wijze gingen bekijken. Sainte-Beuve zelf in de eerste plaats; Giraud, die Moustier in satervorm, voor wie het zijn dood betekent dat hij geen lid van de Senaat is geworden, Nieuwerkerke, die bij zijn aankomst met een been trok, als een Hercules die de Dood probeert te laten struikelen; de Prinses, op wier gezicht en in wier woorden, zonder dat zij het wil, zo vaak de angst te bespeuren is dat zij verbannen zal worden en eenzaam en verlaten in Italië zal sterven; en onszelf, met ons leven waarin wij altijd lijden door ons lichaam en strijden met ons hoofd.

Cornelis Rijnsdorp • 13 november 1944

• Cornelis Rijnsdorp (1894-1982) was een Nederlands schrijver en recensent. Van 1940 t/m 1950 hield hij een 'literair dagboek' bij.

13 november 1944 • Op 10 en 11 november wegvoering uit Rotterdam van ‘alle’ mannen tussen zeventien en veertig, beide leeftijden inbegrepen.
Ik ben niet van plan na de oorlog in recensiewerk en artikelen veel consideratie te gebruiken ten opzichte van de poëzie van vóór 1940. Zo las ik jongstleden vrijdagavond Pierrot aan de lantaren van Nijhoff en Oxalis van Jac. van Hattum. Stenen voor brood. Daarentegen heb ik in het kweezoete Ellen van Frederik van Eeden in zijn genre heel mooi gevonden uit de Eerste Zang:
‘Zoo moest ook sterven d'allermooiste dag.’
Deze ‘muziek’ is verwant aan Von Hofmannsthal onder de dichters en Debussy onder de componisten.

Het zal nodig zijn dat ik na de oorlog een nieuwe periode van intens en veel lezen, vooral van poëzie, inzet.

Zodra die zelfbehagelijke bespiegelingen de kop weer opsteken, onmiddellijk bidden om vergeving.

Vanavond gelezen in Opwaartsche Wegen, 16e jaargang (1938). O, ik ben me mijn fouten en tekortkomingen als mens en dus ook als proeve-van-auteur zo pijnlijk bewust... Een zekere stijfheid die ik nooit kan afleggen, zelfs niet in een dagboek als dit. Een altijd willen begrijpen en ordenen. Een nooit eens nonchalant zijn in de goede zin van het woord. Hoe nodig heb ik met een zekere genegenheid en begrip bekeken te worden.
De kruising van mijn scholing van vóór de oorlog en mijn levenservaringen van in de oorlog kan voor later nuttig zijn.
Voor geen enkel nuchter woord ben ik meer bang.

Als iemand het onsmakelijke woord ‘onlosmakelijk’ gebruikt, weet men meteen dat hij gereformeerd is.