Susan Sontag -- 12 juni 1959

• Reborn bevat (dagboek)notities van schrijfster Susan Sontag (1933-2004) uit de periode 1947-1963.

12 juni 1959

Goed vs. slecht orgasme

Orgasmen heb je in allerlei maten: groot, middelmatig, klein.

Vrouwelijk orgasme is intenser dan dat van man. 'Dat weet toch iedereen.' (Tussen aanhalingtekens maar zonder naam van de geciteerde erbij.) Sommige mannen krijgen nooit een orgasme; zij ejaculeren zonder gevoel erbij.

Neuken vs. geneukt worden. De meeste intense ervaring - meest overweldigende - is geneukt worden. Hetzelfde geldt voor bovenop liggen vs. onderop liggen. I[rene] kon jarenlang onderop geen orgasme krijgen omdat (?) ze het idee niet kon accepteren zich helemaal te laten gaan, 'genomen' te worden.

De pot die 'zuiver mannelijk' is zal zich nooit laten aanraken door haar partner.

Harry Graf Kessler -- 11 juni 1927

• Harry Graf Kessler (1868-1937) was een Duitse kunstverzamelaar, museumdirecteur, schrijver, publicist, politicus, diplomaat en pacifist. Hij hield 57 jaar lang een dagboek bij. Een selectie daaruit is (door Peter Claessens)  in het Nederlands vertaald als Dans op de vulkaan.

Weimar, 11 juni 1927. Zaterdag
's Ochtends naar het Goethesymposium in het theater, waar Wundt sprak over de invloed van Goethes persoonlijkheid. Zijn niet erg diepzinnige voordracht versterkte echter wel mijn twijfels aan de waarde van de 'Duitse wereldbeschouwing' en 'Duitse filosofie', die per slot van rekening met hun overdreven individualisme, historisme, nationalisme, met de overwaardering van het organische ten opzichte van het verstandelijke hebben geleid tot de wereldoorlog en tot alle rampspoed en barbarij van onze tijd. Wundt koesterde zich uiteraard in het volle licht van deze wereldbeschouwing.

Berlijn, 14 juni 1927. Dinsdag
Diner bij de Sammy Fischers met Gerhart Hauptmann en echtgenote, de Einsteins, de Hugo Simons, Jessner, het echtpaar Kerr, staatssecretaris Hirsch enz. Na het eten gesprek met Hauptmann en Einstein, dat zijn vertrekpunt had bij mijn brief aan Hauptmann. Hauptmann zei dat hij de suggestie voor de sterfscène in dank aanvaard had. Hij zou de dood van Uilenspiegel absoluut toevoegen. Al was hij er nog niet helemaal uit hoe hij het zou aanpakken; hij had een aantal versies in gedachten. Mijn suggestie dat Uilenspiegel zich over 'de laatste dingen', die Cheiron hem zojuist had laten zien, zou moeten 'doodlachen', kenschetste hij tegenover Einstein als 'erg gewaagd'.
Ik weet niet hoe het gesprek daarna op de astrologie werd gebracht. Hauptmann verdedigde haar tegenover Einstein, of beter gezegd, vroeg Einstein wat hij ervan vond, kennelijk in de veronderstelling verkerend dat Einstein er toch wel enig belang aan zou hechten. Maar Einstein verwierp haar volledig en zo resoluut als bij zijn verzoeningsgezinde aard maar mogelijk is. Het copernicaanse systeem had voor eens en altijd met het antropocentrische wereldbeeld afgerekend waarin het hele uitspansel rond de aarde en de mensheid draait. Het was waarschijnlijk de grootste klap geweest die het menselijke wereldbeeld eigenlijk ooit te verwerken had gekregen. De aarde was er om zo te zeggen door geprovincialiseerd, tot 'provincie' gereduceerd, in plaats van kardinaal punt en middelpunt te zijn. Daarmee was ook de passio Christi, de kruisiging, in een nieuw licht komen te staan.
Hauptmann was niet van de astrologie af te brengen. Binnenkort zou Einstein een boek van Johannes Schlaf ontvangen waarin bewezen werd dat het hele copernicaanse systeem op een vergissing berust (dat zei Hauptmann met een lichte glimlach): nou ja, ook al was dat objectief beschouwd wellicht onzin, dan moest je toch toegeven dat bij het ontwerpen van onze wereldbeschouwing ook de verbeeldingskracht een rol speelt, dat deze subjectieve factor zich niet volledig laat wegcijferen. Dat was ook het geval met het woord; de formulering van de een of andere zienswijze in woorden gaf haar een ruggengraat, een basis.
Einstein: beslist; hij was op het moment Lévy-Bruhls boek over het primitieve denken aan het lezen, demonen alom. Waarschijnlijk was het geloof aan de invloed van demonen in wezen de oorsprong van ons causaliteitsbegrip. (Hij wilde er kennelijk mee aangeven dat de ontwikkeling die begonnen was met het geloof in demonen, in de astrologie had geresulteerd [invloed der gesternten] en vandaar via het copernicaanse kosmologische systeem was uitgemond in de zuiver causaal-mechanische opvatting van de natuur.)
Kerr, die er met zijn vulgaire kleine echtgenote bij was, onderbrak het gesprek steeds weer met kwinkslagen die spitsvondig bedoeld maar niet eens grappig waren; hij dreef met name de spot met Onze-Lieve-Heer. Ik trachtte hem zijn mond te laten houden en verzocht hem Einstein, die diepgelovig is, niet onnodig te krenken. 'Wat,' zei Kerr, 'dat bestaat niet! Dat moet ik hem dan meteen maar eens vragen. Zeg eens, beste professor, klopt het dat u diepgelovig bent?' Met grote waardigheid en beheersing antwoordde Einstein: 'Zeker, als je het zo wilt opvatten. Als we met onze beperkte middelen in de natuur binnendringen, dan ontdekken we achter alle voor ons nog kenbare samenhangen iets heel subtiels, ongrijpbaars, onverklaarbaars; het ontzag hiervoor, voor wat aan gene zijde van het voor ons bevattelijke werkzaam is, is mijn religie; in zoverre ben ik inderdaad religieus.' Voordien had hij op mijn opmerking dat zijn ontdekkingen een even revolutionair effect op onze wereldbeschouwing gehad hadden als die van Tycho Brahe en Copernicus, afwijzend en heel resoluut, ja zelfs ietwat geërgerd geantwoord: 'Mijn inzichten zijn helemaal met zo revolutionair!'
Hauptmann zei me onder het eten over de tafel heen toen ik zijn gelijkenis met Goethe aanstipte: 'Ja, ik ben toch ook een zoon van Goethe.' Op mijn ietwat verbaasde vraag 'Hoe moet ik dat begrijpen?' zwakte hij het echter af door te zeggen dat hij tot dezelfde stam behoorde. Ook met Alexander von Humboldt had hij een soortgelijke bloedverwantschap. Benvenuto (zijn zoon) had eens, toen hij vier was en met zijn kindermeisje langs de Ber-lijnse universiteit liep, naar het beeld van de zittende Alexander von Humboldt gewezen en gezegd: 'Kijk, daar zit pappie!' Die nauwe verwantschap met Goethe en Alexander von Humboldt schijnt bij Hauptmann een soort mystiek geloofsartikel geworden te zijn.

An Englishwoman -- 8 juni 1918

• Een anonieme Engelse die in Rusland woonde hield tijdens de eerste jaren van de Russische revolutie een dagboek bij dat is gepubliceerd als From a Russian Diary 1917-1920.

June 8. — For several days Nikita has wished to leave for Moscow, but every evening he has been advised not to, as the train would probably be stopped before it got to the capital on account of the dispute between the Bolsheviks and the railwaymen. How- ever, to-morrow he will really leave. In order to obtain a permit he had to go through the farce of obtaining a medical certificate to the effect that he needed the advice of a Moscow specialist. He will probably be sent to Archangel to help in the debar- cation of agricultural tools [?], under American auspices. The whole thing is rather strange, the more so as he got into touch with the American through the staif here, where German is now frequently spoken. Yesterday, in a village near by, a man who kept a bomb in his house showed it to a friend ; it went off, wounded them, and started a fire which resulted in the destruction of twenty-six homesteads. It was then discovered that some of the peasants had ten or more sacks of grain. Three sacks were left to each; the rest confiscated. The town has been giving neither bread nor potatoes. We have no bread baked; for supper we had eggs ; our hens have begun to lay. I have no shoes; I do not know what I shall do, but I do not intend to give 1 80 roubles for a pair. Rosenberg told me that his workmen confirm the news that thousands of poods of grain were stolen from the base-supply by the soldiers and sold to the peasants. That accounts for the peasants having ten and more sackfuls. This is not a government which can supply itself ; it always imports. Now the Bol- sheviks are short of provisions, they gave their employees their this month's supply, but say it will be the last ; each employee received 20 lb. of good flour, and i 5 lb. of rice, besides sugar, buckwheat, and lard in abundance. In no other country would people put up with such injustice. They with their abundance and we with our 2 lb. of potatoes a fort- night.

Letters can be sent to Poland, Germany, and Switzerland, but not the Ukraine ; the postage is thirty kopeks for simple and sixty for registered letters. As yet telegrams cannot be sent, but that will very shortly be altered.

In Orsza many Polish refugees, Nicolai Nicolai- vitch's mother and sisters among the number, have for many weeks been waiting to return home. They are half-starved and without money. There are two Commanders in Orsza, the Russian and the German ; it was the latter who, some days ago, went to Moscow to say that carriages must be provided for refugees so that they may continue their journey.

Again there has been a murder up at the pond.

Jacob van Lennep -- 6 juni 1823

• Jacob van Lennep (1802-1868) was een Nederlandse schrijver. In 1823 maakte hij wandelend een petit tour door zomers Nederland. Van deze tocht hield hij een dagboek bij, onder de titel Nederland in den goeden ouden tijd.

Vrijdag 6 Juny.
Na vrij wel geslapen te hebben en 26 st[uivers] aan verteering betaald, wandelden wij te vijf ure uit en kwamen na een half uur gaans op de hoogte van Molquerum*, waar wij den weg een ogenblik verlieten om dit dorp dat een kwartier landwaarts inligt, voornamelijk wegens de kleeding der vrouwen te bezien. Dan, het gansche dorp (ook geheel vervallen) doorloopen hebbende, zagen wij geen mensch. Misnoegd, en toch iemand willende zien, traden wij de herberg in, waar wij alleen een oud wijf in bed vonden, dat ons verhaalde dat er in haar herberg.... niets te krijgen was. Wij keerden dus op den dijk terug en kwamen te zeven ure binnen Hindeloopen, dat van verre een goed voorkomen heeft, doch zijn woord niet houdt.
Twee straten waren wij reeds ten ende en hadden nog geen schepsel gezien dan een haan en een hond. In de liederlijke herberg het Gouden Anker aten wij een boterham. Hier bestond een leesgezelschap; de lijst der boeken hong in de kamer en dit kostbaar muzeum bestond uit zesentwintig werken, als b.v. Inleiding tot de geographie; Historie der kozakken; Geschiedenis der landing in Noord Holland; de Star; de Letteroefeningen; de Catechismus der natuur; de Predikatie bij gelegenheid der inwijding van de kerk te Molquerum enz. De Hinloopensche vrouwen (die wij niet zagen) zijn, als bekend is, zeer vreemd gekleed. Voor den kleinen vierkanten borstlap betalen zij vaak twaalf guldens en meer; voor hare voorschoten, ½ els breedte, tot tachtig gulden. Men gebruikt in Hindeloopen slechts een vertrek of eigenlijk een duivenhok met schuiven in stee van deuren: de rest van 't huis dient alleen in geval van geboorte of dood, en wordt overigens niet gebruikt.
Eene ruime bedstede welke men met een' trap of ladder beklimt, bergt man, vrouw en kinderen, ook den gast, die naar zijne kunne, naast den man of naast de vrouw slaapt. De kennismakingen en vrijerij geschiedt door het zenden van een' koek en liqueur welke, aangenomen zijnde, de goedkeuring van het meisje toont. In dienzelfden vreemden toon neemt de vrijerij een voortgang. – Overigens zijn de Hindeloopers zeer schuw en vooral voor vreemdelingen bevreesd, aan welke zij zich zoo min mogelijk vertoonen.
Te halftien kwamen wij altijd den dijk gevolgd zijnde, te Workum aan. Deze stad houdt zich door eenige fabrieken, zeepziederijen, steenbakkerijen en kalkovens nog staande en heeft nog rijke inwooners. Op het oog is zij zelfs fraai en in de lengte gebouwd, zoodat wij om aan het logement het Wapen van Friesland, dat aan de andere zijde ligt, te komen een half uur noodig hadden. Nadat wij een wijl gerust en gedut hadden, liepen wij de stad rond, of liever langs want zij bestaat voornamelijk uit twee lange wallen aan een gracht. In de oude kerk die van den toren afgescheiden is, zagen wij predikstoel, banken, draagbaren van gilden enz. alles beschilderd en met versjens verrijkt. Het Stadhuis is nogal merkwaardig en de winkels zeer fraai.
Te één ure aten wij heerlijke baars, vielen na den eten weder in slaap en wandelden te vier ure naar het dorp Parrega*, waar ons een Friesche marskramer op zijde kwam, die ons om de tollen te vermijden langs een harden kleiïgen en steenigen weg naar Bolswerd voerde, tot groot vermaak van VAN HOGENDORP en tot mijn spijt.
De tollen zijn hier veelvuldig en dwaas. Een voetganger moet aan sommige twaalf duiten betalen en gaat dus liever met de schuit. Te zes ure kwamen wij in de stad, waar wij in den Wijnberg onzen intrek namen: hier dronken wij thee met vier menschen, wie wij aan hun profaan, gemeen en ploertachtig gesprek dadelijk voor aannemers erkenden. Te acht ure gingen wij de stad rond: ik vond dezelve lief net en vrolijk gebouwd: de meisjens waren fraai. Op den buitenmuur der Oude Hoofdkerk is eene blaauwe steen met een bijna onzichtbare zittende- en een rijdend persoon er op uitgehouwen. Niemand heeft mij tot nog hiervan de beteekenis gegeven. Met de ondergang der zon wandelden wij de fraai beplantte vesten om en verlustigden ons in het heerlijk uitzicht dat zij opleverden.
Van onze wandeling gekeerd, vonden wij in de herberg den landmeter en ingenieur VAN DER KEMP, die zijnen tijd hier met loopen en zijne passen te tellen, zeer onaangenaam doorbracht en blijde was ons te zien en met ons onder een paar flesschen wijn zijne verveeling een wijl te bannen. Na een zeer aangenaam en vermakelijk gesprek begaven wij ons naar bed met klokslag half twaalf.

Isaak Babel -- 4 juni 1920

• Isaak Babel (1896-1940) was een Russische schrijver. Zijn Dagboek 1920 is in het Nederlands vertaald door Peter Zeeman.

Zjitomir, 4.6.20
's Ochtends pakketten naar het Joegrosta, een bericht over de pogrom in Zjitomir, naar huis, aan Oresjnikov en Narboet.
Ik lees [Knut] Hamsun. Sobelman vertelt me de intrige van zijn roman.
Het nieuwe geschrift van Jehowa, een oude man die eeuwenlang heeft geleefd, waarna volgelingen ermee aan de haal gingen, om de hemelvaart te simuleren, een oververzadigde buitenlander, de Russische revolutie.
Schulz, hier gaat het om, wellust, communisme, hoe we de bazen hun appels afpakken, Schulz vertelt, zijn kalende hoofd, appels onder zijn arm, het communisme, een Dostojevski-figuur, hier zit iets in, hier moet ik iets mee doen, die onverzadigbare begeerte, Schulz in de straten van Berditsjev.
Chelemskaja, die aan pleuritis en buikloop leed, was geel geworden, een smerige kaftan, appelmoes. Wat heb je hier te zoeken, Chelemskaja? jij moet trouwen, een echtgenoot - een technisch bureau, een ingenieur, abortus of eerste kind, zo zag jouw leven, jouw moeder, eruit, eenmaal per week nam je een bad, dat is jouw roman, Chelemskaja, en zo moet je leven, en je zal je aanpassen aan de revolutie.
Opening van de communistische club op de redactie. Daar heb je dan het proletariaat, die onwaarschijnlijk uitgemergelde joden en jodinnen uit het ondergrondse. Voorwaarts, beklagenswaardig en verschrikkelijk volk. Daarna het concert beschrijven, vrouwen zingen Kleinrussische liederen.
Baden in de Teterev. Kiperman, hoe wij op zoek zijn naar iets eetbaars. Wat is Kiperman voor iemand? Wat ben ik toch een idioot om mijn geld zo te verkwisten. Hij wiegt heen en weer als een riethalm, heeft een grote neus, is nerveus, misschien wel gek, maar hij is ook een afzetter, en wat is-ie goed in het uitstellen van betalingen, in het leiding geven aan de club. Zijn broek beschrijven, zijn neus en zijn bedachtzame manier van praten, de martelingen in de gevangenis, een verschrikkelijk figuur, die Kiperman.
Nacht op de boulevard. Jacht op vrouwen. Vier lanen, vier stadia: kennismaken, babbelen, lust opwekken, lust bevredigen. Beneden de Teterev, de oude hospik, die beweert dat het de commissarissen aan niets ontbreekt, zelfs niet aan drank, maar hij meent het goed.
Ik en de Oekraïense redactie.
Goezjin, over wie Chelemskaja zich vandaag heeft beklaagd, ze zoeken iets beters. Ik ben moe. En plotseling de eenzaamheid, het leven stroomt aan mij voorbij, maar wat betekent het?

Virginia Woolf -- 31 mei 1929

• Virginia Woolf (1882-1941) was een Engelse schrijfster. Ze hield vrijwel haar hele leven een dagboek bij.

Tuesday 28 May
It is an odd summer, this one, unexampled in our history. We are going off to Cassis on Tuesday for a week. This is a revolution. We have never been abroad so late in the year I think. The Election will be over. We shall be governed by a Tory or a Labour party - Tory I suppose. And I feel, rather oddly, that this is an important election. Walking down the King's Road with Sydney Waterlow the other night - having been to dine at his club - talking about the election, Sydney said that human nature has improved. We are all becoming gentier and wiser. Even the dogs are.

Friday 31 May
The oculist said to me this afternoon "Perhaps you're not as young as you were". This is the first time that has been said to me; and it seemed to me an astonishing statement. It means that one now seems to a stranger not a woman, but an elderly woman. Yet, although I feit wrinkled and aged for an hour, and put on a manner of great wisdom and toleration, buying a coat, even so, I forget it soon; and become 'a woman' again.
"We are winning" Nelly said at tea. I was shocked to think that we both desire the Labour Party to win — why? Partly that I don't want to be ruled by Nelly. I think that to be ruled by Nelly and Lottie wou ld be a disaster. Last night at Charleston we heard election results spoken very distinctly in the drawing room. Driving home through Lewes there was not a single light downstairs. No one was even listening in. The streets were perfectly empty. One man was pump shipping against the station wall. I had imagined a crowd, flares, shouts, white sheets - only three black cats, out on business with the mice. So we shall be ruled by Labour.
We went down to Worthing to see Lèonard's mother, laid like an old rose - rather lovely this time - in a narrow room; with the sea opposite. And she cried; and was very dismal. Nothing of life, as we see it, remains to her - [she] can't read or sleep, yet anxiously demands, does Leonard think she will get well? We had been saying driving down that one should take poison. She has every reason; and yet demands more life, more life, at seventy-eight. She quarrels; she can't walk; she is alone; she is looked after by nurses; lives in an hotel, but demands more life, more life. I was moved by her; could hardly speak. I suppose human nature, so emotional, so irrational, so instinctive, as it is in her, but not in me, has this beauty; this what they call 'elemental' quality. One may get it too, when one is seventy-eight. One may lie sobbing, and yet cry does doctor think I shall recover? One will not perhaps go to the writing table and write that simple and profound paper upon suicide which I see myself leaving for my friends.
We voted at Rodmell. I saw a white gloved lady helping an old farm couple out of her Daimler.

Alma Mahler -- 30 mei 1901

• Alma Mahler was in het begin van de twintigste eeuw de it-girl van Wenen. Haar dagboeken over die tijd zijn verschenen als Het is een vloek een meisje te zijn.

Donderdag 30.5
Kreeg een kaartje van mijn vis-a-vis in de Höfergasse. Hij heet dr. Kainer. Ik kan het hier wel bijvoegen - naast een brief van Muhr, die lang niet dom is-maar geen van Alex.
Lunchen bij tante Mie. Natuurlijk kwam het onderwerp trouwen weer ter sprake. Ze zei dat ze een groot kunstenaar voor mij wenste, een die tegelijkertijd een groot karakter had. 'Ja-zoek zelf maar eens zo iemand, tante Mie. Ik kan hem niet vinden.' We kwamen op Alex. [...]
Ik ken weinig mensen die het zo goed met me menen als Mie, en ook zij ontraadt me hem, en niet met de doorsneeargumenten: hij is te arm, hij is te lelijk. Maar: jullie hebben verschillende opvattingen en meningen. Jullie leven in totaal uiteenlopende sfe-ren. Hij is een bohémien-de kloof is niet te overbruggen. Hij is verbitterd doordat hij altijd heeft moeten vechten...
Het blijft door mijn hoofd spelen-en dan denk ik weer: hij houdt van mij-ik hou van hem-hij zal mij tot wasdom brengen naar zijn niveau tillen-en ik zal hem tot wasdom brengen-naar mijn niveau tillen.
Opmerkelijk, wat een fijne neus die vrouw heeft.

Alex = de componist Alexander von Zemlinsky, met wie ze toen een verhouding had. Gustav Mahler zou ze vijf maanden later pas leren kennen. Ze besloten vrijwel onmiddellijk tot een huwelijk.