dinsdag 17 november 2026

Susan Sontag • 19 november 1959

• Reborn bevat (dagboek)notities van schrijfster Susan Sontag (1933-2004) uit de periode 1947-1963.

Vertaling onderaan.

11/19/59 • The coming of the orgasm has changed my life. I am liberated, but that's not the way to say it. More important: it has narrowed me, it has closed off possibilities, it has made alternatives clear and sharp. I am no longer unlimited, i.e., nothing.

Sexuality is the paradigm. Before, my sexuality was horizon-tal, an infinite line capable of being infinitely subdivided. Now it is vertical; it is up and over, or nothing.

•

The orgasm focuses. I lust to write. The coming of the orgasm is not the salvation but, more, the birth of my ego. I cannot write until I find my ego. The only kind of writer [I] could be is the kind who exposes himself ... To write is to spend oneself; to gamble oneself. But up to now I have not even liked the sound of my own name. To write, I must love my name. The writer is in love with himself ... and makes his books out of that meeting and that violence.


Vertaling door ChatGPT:

11/19/59 • De komst van het orgasme heeft mijn leven veranderd. Ik ben bevrijd, maar zo kun je het eigenlijk niet zeggen. Belangrijker is dat het me heeft ingeperkt, mogelijkheden heeft afgesloten, alternatieven helder en scherp heeft afgetekend. Ik ben niet langer onbegrensd, dat wil zeggen: niets.

Seksualiteit is het paradigma. Vroeger was mijn seksualiteit horizontaal, een oneindige lijn die zich eindeloos liet onderverdelen. Nu is ze verticaal: het is erop of erover, of helemaal niets.

•

Het orgasme brengt focus aan. Ik verlang ernaar te schrijven. De komst van het orgasme is niet mijn verlossing, maar veeleer de geboorte van mijn ego. Ik kan niet schrijven voordat ik mijn ego heb gevonden. Het enige soort schrijver dat ik zou kunnen zijn, is iemand die zichzelf blootgeeft ... Schrijven is jezelf uitgeven; jezelf op het spel zetten. Maar tot nu toe vond ik het geluid van mijn eigen naam niet eens prettig. Om te kunnen schrijven, moet ik van mijn naam houden. De schrijver is verliefd op zichzelf ... en maakt zijn boeken uit die ontmoeting en die gewelddadigheid.

Johan Goerée d'Overflacquée • 18 november 1919

• Onder het pseudoniem Johan Goerée d'Overflacquée schreef Haagsche Post-eigenaar/hoofdredacteur S.F. van Oss (1868-1949) gedurende twee jaar een dagboek, waarin de dagelijkse beslommeringen van een "welgekleede hagenaar van goeden huize" worden afgewisseld met diens visie op de wereldgebeurtenissen.

Dinsdag 18 November • De barbier met nieuws hij gehoord Amerika den vrede verworpen; en hierover in stad veel te doen, ofschoon het bericht niet geheel aldus; maar geharrewar met den Senaat, zeer ingewikkeld, doch mij uitgelegd door Muffelmans. Doch ook diens oordeel het spaak kan loopen, en weet geen mensch wat alsdan van den vrede te worden. En de Kol. B. verhaald Hindenburg hem dezen nacht in een droom verschenen, en hem gezegd hij Marken te koopen; en hij van plan zulks te doen, voor ƒ 1.200, doch niet wetende hoe zulks te volvoeren, hem door mij geraden Mr. Willemse opdracht te geven. En ofschoon niemand bijgeloovig ieder aan ons tafeltje van zins mede te doen; en in het eind wij met ons vijven M. 100.000 gekocht, ad 6 .15, het krediet te Berlijn voorloopig onder berusting te blijven van Mr. W. En is mijn hoop ik het verlies door mij op deze Marken in het voorjaar geleden nu zal redresseeren; doch blijde er toen uit. En thuis Amalia diverse hors d'oeuvre bereid, volgens Parijsch recept, dewelke zeer goed geslaagd; en de kosten volgens haar berekening slechts 28 cts. Waaruit af te leiden hoezeer elk restaurant een goudmijn. In den avond de winter opgebroken, door zware warme regens.

Vrijdag 21 November • De barbier met verhaal van een roerigen studentenjool te dezer stede; dewelke eerst bij den Deijl een geit met jenever dronken gemaakt, en daarop in Den Haag alle hoogere meisjesscholen aangevallen, meest onbetamelijk; en op eene daarvan klas gehouden totdat door de Politie ingegrepen, en de bejaarde directrice gedwongen zich door alle studenten op de rij af te laten zoenen, en H.Ed. hierdoor in zwijm. En later vernomen er te Leiden groot schandaal, wegens het groenen; en de studenten in plaats van een goed voorbeeld erger dan de Bolsjewix. [...]

maandag 16 november 2026

Hugo Brems • 17 november 1982

• Hugo Brems (1944) is emeritus hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde aan de KU Leuven. In 1983 publiceerde hij Onze armoede is doorzichtig als glas Fragmenten uit een Pools dagboek, Warschau 14 tot 28 november 1982.

Woensdag 17
Er is een probleem met de fotokopieermachine. Die staat in het bureau van de afdelingsvoorzitter en mag enkel met zijn uitdrukkelijke toestemming gebruikt worden. Om drie gedichten te kopiëren moet een hele hiërarchische weg gevolgd worden. Achteraf blijkt dat het ook met voorzichtigheid te maken heeft. Tot september waren alle fotokopieerapparaten door de militairen verzegeld om te vermijden dat er illegale drukwerken mee zouden worden gemaakt.
‘Als je goed kijkt zie je dat alles gekleurd is’, las ik ooit bij K. Schippers. Hij heeft gelijk, ik moet herroepen wat ik eerder schreef. De huizen en straten zijn niet ééntonig grijs. Ze zijn geschakeerd grijs: er is lichtgrijs, donker vochtig grijs, er is beige-grijs, zelfs oker- en roze-grijs. En dat de bomen geen bladeren hebben, dat er geen bloemen bloeien in dit seizoen, daar kan geen Pool wat aan doen.

zondag 15 november 2026

Jan Baptist van der Straelen • 16 november 1806

• Jan Frans van der Straelen (1731-1801) hield vele jaren een kroniek bij van de gebeurtenissen te Antwerpen. Na zijn dood zette zijn zoon Jan Baptist zijn werkzaamheden voort. De kronijk van Antwerpen. Deel 8. 1803-1817. 



Sondag den 16 November • namiddag ten 3 uren wird alhier dan Te Deum in de cathedraele kerke met groot musiek gesongen, hetwelk met het geluij der groote klok van savonds te vore aengecondigt wird. Dit geschiede onder grooten toeloop van degene in bediening waren, en was om de victorie die de Fransche legers in Pruijssen behaelt hadden. Als men de publieke nieuwsbladen geloofde, dan was den koning van Pruijssen alle sijne troupen kwijt, jae vernietigt. De Franschen hadden volgens de gazetten meer als 100.000 man crijgsgevangenen gemaekt, alle de sterktens gewonnen en de steden in swaere contributiën gestelt; en nu trekken sij naer Polen om daer eenen koning, waerschijnlijk van hun aenhang te gaen stellen, als het lukt; dog het staet te besien wat Rusland en Oostenrijk doen zullen.

Alexander Ver Huell • 15 november 1865

• Alexander Ver Huell (1822-1897) was een Nederlandse tekenaar en schrijver. Uit: Het dagboek van Alexander Ver Huell 1860-1865.

15 Nov. • Eergisteren ben ik naar de Doorwerth geweest en heb daar informatie's genomen naar den armen van Wessem. — Men had hem daar de avond voor den morgen waarop zijn hoed gevonden werd (digt bij een sluis halfweg de Doornweert en Renkum onderaan den Veluwzoom) om half zes 's avonds rond zien loopen, om acht uur was hij in de Ploeg te Oosterbeek geweest, en 's middag[s] om 3 uur aan den Duno. — Hij was dus blijkbaar met zichzelven in tweestrijd of hij de zelfmoord begaan zoû, en waar. — De kleine kolk waarin hij zich verdronken heeft ligt aan een schutsluis van een wetering. — Voor eenige jaren had een vrouw zich in diezelfde plas verdronken — en op de hoogte vlak daarbij is het kerkhof voor drenkelingen. — Het is een eenzaam en melancholiesch oord, met lange, schrale, door de wind gebogen boomen begroeid. - Gisteren ben ik begonnen uit de herinnering een lithografie van dat droevig landschap te teekenen.

_____

Dat de oorzaak van de zelfmoord van Wessem wel bekend is blijkt ook uit hetgeen omtrent zijn dood in het Arnhemsch weekblaadje gezegd wordt. ‘Ook op hem wordt ieder weldenkende geroepen het de mortuis nil nisi bene [Van de doden niets dan goed] toe te passen. Of ook zij dit zullen doen, die zich verlangden om in zeker blad hem steenen naar het zwakke hoofd te werpen betwijfelen wij intusschen zeer. Zouden die steenen niet meegewerkt hebben om de schaal naar zulk een treurige zijde te doen overslaan?’

vrijdag 13 november 2026

Jules en Edmond de Goncourt • 14 november 1867

• Edmond de Goncourt(1822-1896) en Jules de Goncourt (1830-1870) waren Franse schrijvers en critici, en initiatiefnemers van de zeer prestigieuze Prix Goncourt. Ze hielden samen een (inmiddels zeer beroemd) dagboek bij, dat Edmond na de dood van Jules in zijn eentje voortzette.

Donderdag 14 november Vanavond heeft Sainte-Beuve de Prinses een diner aangeboden. Marie, zijn keukenmeid, leidde ons de eetkamer binnen – waar de tafel zo feestelijk was gedekt als betrof het een diner dat was aangericht door een pastoor die zijn bisschop ontvangt – en vandaar naar een geheel nieuw ingerichte salon op de begane grond, zonder enige versiering, in goud en wit geschilderd, met een spiksplinternieuw lichtgeel ameublement, zoals dat door behangers aan hoeren wordt geleverd.

Toen kwamen de gasten: de Prinses, Nieuwerkerke, Mme Espinasse, dr. Philips en de oude Giraud van het Institut. De Prinses zag er heel vrolijk uit, ze was in een bijzonder goede stemming: ze amuseerde zich al bij voorbaat, alsof het een vrijgezellenfeest was. Tijdens het diner wilde zij iedereen bedienen en alles voorsnijden. Haar vader sneed altijd voor, hij had heel mooie handen... Hij at de sla met zijn handen en als hem gezegd werd dat dat niet netjes was, zei hij: ‘In mijn tijd zouden we een standje hebben gekregen als we onze handen niet hadden gebruikt. We zouden te horen hebben gekregen dat ze dan zeker vuil waren!’

Sainte-Beuve, die aan het hoofd van de tafel zat, deed denken aan een hofmeester. Het leek wel een rouwplechtigheid. Je zou zeggen het begrafenismaal voor de gastheer zelf. Hij maakte op mij een oude, gebroken en zeurderige indruk. Om te laten zien hoe zwaar het leven hem viel, had hij van die oudemensenmimiek, een manier van zijn ogen dichtknijpen, waarmee hij leek te zeggen: ‘Ja, ik voel de last van het leven!’, van die gebaren vol sombere zwaarwichtigheid en van die woorden van leeg zelfbeklag. Hij at zelf niet, stond tijdens het eten twee of drie keer van tafel op, vroeg of we niet op hem wilden letten, en kwam weer terug alsof hij zijn eigen huisspook was, als de schim van een oude man die niemand tot last wil zijn.

Iedereen deed echt zijn best, bij de champagne probeerde men de sfeer wat op te vrolijken, maar het lachen ging niet van harte en werd steeds onechter. De Prinses werd ernstig, liet merken dat zij zich niet wel voelde en ging van tafel. Toen zij weer terugkwam in de salon, zat Sainte-Beuve op het puntje van de lichtgele canapé en probeerde te glimlachen, waarbij hij met beide handen op de zijden bekleding steunde. Hij was bezig te vertellen over de trieste, weinig vriendschappelijke wijze waarop de mensen van Le Globe, Cousin, Vitet, met hem omgingen, mensen die hem alleen maar hun esprit en hun vriendelijkheid schonken, verder niets, en die hem vaak van zijn stuk brachten met hun gesprekken, waarin hij eens tot zijn verbazing had gehoord dat de Le Brun van Lodewijk xiv een saletjonker werd genoemd!

Hij vertelde ons van de tijd dat hij inwonend co-assistent was in het ziekenhuis Saint-Louis in 1827, van zijn kamer in de rue de Lancry, ‘op de achttiende verdieping, waar ik zo op mezelf leefde dat er in zeven maanden niemand bij me op bezoek is geweest, behalve één keer mijn moeder’. Sinds die dagen van treurige eenzaamheid heeft hij het altijd anders proberen te doen, heeft hij altijd behoefte gehad aan mensen om zich heen, heeft hij in zijn eetkamer vrouwen en poezen willen hebben. En hij gaf als voorbeeld Saint-Evremond die zich, naarmate hij ouder werd, steeds meer met huisdieren omringde en ‘ook met mensen’, voegde hij er met een glimlach aan toe, ‘om wat meer leven om zich heen te hebben... Ach! Had ik daar in het ziekenhuis maar een echte leermeester gehad! Maar het was Richerand, een charlatan...’

Daarop begon dr. Philips, met zijn grote hoofd tussen zijn schouders, zijn grote ogen en zijn aan gewrichtsstijfheid lijdende lichaam, over chirurgie en operaties te spreken. Hij vertelde van Roux, die kunstenaar van het verband, die zijn zieken om zeep hielp met zijn elegante zwachtels. De Prinses viel hem in de rede en wees hem op de barbaarsheid van de chirurgen, op hun ongevoeligheid en hun gebrek aan emotie. ‘Ik voel wel veel emotie,’ zei Philips, ‘maar alleen voor kinderen. Die arme, kleine wezentjes die je niet duidelijk kunt maken dat het voor hun bestwil is... Ach, dat is afschuwelijk!... En dan, in ons beroep zie je alleen maar operaties, wetenschap... En dat is allemaal zó mooi! Ik denk dat ik zonder operaties niet meer zou kunnen leven. Het is mijn absint!’

En de onvermijdelijke loop van het gesprek, de sfeer in de kamer, het naderende einde van die oude vrijgezel, het plotselinge opduiken van het hoofd van een onderwijzeres, die de gezelschapsdame van zijn doodsstrijd leek, dat alles maakte dat wij de aanwezigen op een steeds melancholieker wijze gingen bekijken. Sainte-Beuve zelf in de eerste plaats; Giraud, die Moustier in satervorm, voor wie het zijn dood betekent dat hij geen lid van de Senaat is geworden, Nieuwerkerke, die bij zijn aankomst met een been trok, als een Hercules die de Dood probeert te laten struikelen; de Prinses, op wier gezicht en in wier woorden, zonder dat zij het wil, zo vaak de angst te bespeuren is dat zij verbannen zal worden en eenzaam en verlaten in Italië zal sterven; en onszelf, met ons leven waarin wij altijd lijden door ons lichaam en strijden met ons hoofd.

Cornelis Rijnsdorp • 13 november 1944

• Cornelis Rijnsdorp (1894-1982) was een Nederlands schrijver en recensent. Van 1940 t/m 1950 hield hij een 'literair dagboek' bij.

13 november 1944 • Op 10 en 11 november wegvoering uit Rotterdam van ‘alle’ mannen tussen zeventien en veertig, beide leeftijden inbegrepen.
Ik ben niet van plan na de oorlog in recensiewerk en artikelen veel consideratie te gebruiken ten opzichte van de poëzie van vóór 1940. Zo las ik jongstleden vrijdagavond Pierrot aan de lantaren van Nijhoff en Oxalis van Jac. van Hattum. Stenen voor brood. Daarentegen heb ik in het kweezoete Ellen van Frederik van Eeden in zijn genre heel mooi gevonden uit de Eerste Zang:
‘Zoo moest ook sterven d'allermooiste dag.’
Deze ‘muziek’ is verwant aan Von Hofmannsthal onder de dichters en Debussy onder de componisten.

Het zal nodig zijn dat ik na de oorlog een nieuwe periode van intens en veel lezen, vooral van poëzie, inzet.

Zodra die zelfbehagelijke bespiegelingen de kop weer opsteken, onmiddellijk bidden om vergeving.

Vanavond gelezen in Opwaartsche Wegen, 16e jaargang (1938). O, ik ben me mijn fouten en tekortkomingen als mens en dus ook als proeve-van-auteur zo pijnlijk bewust... Een zekere stijfheid die ik nooit kan afleggen, zelfs niet in een dagboek als dit. Een altijd willen begrijpen en ordenen. Een nooit eens nonchalant zijn in de goede zin van het woord. Hoe nodig heb ik met een zekere genegenheid en begrip bekeken te worden.
De kruising van mijn scholing van vóór de oorlog en mijn levenservaringen van in de oorlog kan voor later nuttig zijn.
Voor geen enkel nuchter woord ben ik meer bang.

Als iemand het onsmakelijke woord ‘onlosmakelijk’ gebruikt, weet men meteen dat hij gereformeerd is.

woensdag 11 november 2026

Hans Warren • 12 november 1954

• Hans Warren (1921-2001) was een Nederlandse schrijver. Zijn dagboeken zijn in vele delen gepubliceerd als 'Geheim dagboek'.

12 nov. • Bij afwezigheid van Ballintijn heeft een waarnemend hoofdredacteur van de PZC die zijn naam niet noemt en onleesbaar signeert mijn bespreking van Dola de Jongs De thuiswacht geweigerd. Dat is me nog nooit overkomen: 'Niet dat er op Uw recensie ook maar enige aanmerking zou zijn. Die recensie voldoet aan alle eisen, welke daaraan gesteld mogen worden. Maar het besproken boek en bijgevolg ook de recensie bewegen zich in de sfeer van de "lesser way of love", en achter een (rook)scherm van literatuur blijft het grote bezwaar bestaan dat boeken een funeste invloed hebben op jonge mensen, die hun evenwicht nog niet gevonden of ten dele verloren hebben. Mocht U het met mijn afwijzen van deze - en soortgelijke - recensies niet eens zijn, dan verzoek ik U wel na 1 januari a.s. contact op te nemen met de heer Ballintijn', et cetera.
Ik schrijf dit in mijn kamer in Borssele en kijk door beregende ramen uit over de ontluisterde polder.
Ik ben tien november hier aangekomen. Wegens die lezing in Brussel over 'Zeeland, zoals het in de dichtkunst wordt weerspiegeld', waarvoor ik nog materiaal verzamelen moet, om mijn gebit te laten repareren en omdat ons geld opraakte. Al het geld van de reisbeurs is als sneeuw voor de zon gesmolten. Ik dien een reisverslag te fingeren en ik laat zelfs mijn vrienden en kennissen maar in de waan dat ik naar Noord-Afrika ben geweest. Helaas...
Amanda is een haast volmaakt kindje. Mooi, lief, gezond. Ze weegt al zes kilo. Glimlacht en 'praat'. Haar grijze ogen kijken intelligent. Ze lijkt het meeste op mijn moeder. Mabel en ik zouden ons het leven zónder haar niet meer voor kunnen stellen.
Er zou zoveel te noteren zijn over de afgelopen maanden, ik had weinig lust om te schrijven. Zelfs over de hindoedansen van het gezelschap van Mrinalini Sarabhai en de diepe indruk die de godenschone danser Govindan op me maakte - niets. Op Govindan schreef ik een gedicht Govindan danst als tegenhanger van Paul Rodenko's Hima Kesarcodi. Merkwaardig dat de gratie van de hindoedansen binnen zo korte tijd tot twee Nederlandse gedichten leidde.


Hans Lodeizen • 11 november 1948

• De Nederlandse dichter Hans Lodeizen (1924-1950) studeerde twee jaar in de VS, waar hij bevriend raakte met en verliefd werd op Seldon James. Hij schreef erover in Mijn vriend Seldon.

11 November 1948
Mijn leven is voorbijgegaan via Seldon; net zo goed als ik voor hem niet geleefd heb, zo ben ik opgehouden met leven nadat ik afscheid van hem nam, dat is vandaag precies een maand geleden. Toen ik op die regenachtige middag eind September 1946 in Amherst aankwam lag er in de donkere lucht al een vreemd geheim dat ik later nog veel sterker terugvond in Seldons ogen, in Seldons haar. Ook was er een zekerheid in de lucht, een zekerheid dat ik verliefd zou raken, een zekerheid dat het zou blijven regenen, een zekerheid dat alles hier buiten steeds ongeluk zou zijn. En nu weet ik dat er buiten die regen en Seldons donkere handen geen geluk is geweest, geen geluk mogelijk. Dat geluk waarvan ik droomde schrijvend aan de Taal der Dieren wat een ander geluk was dat. De donkerte die in de schoolmiddagen was, wat een andere, lange donkerte was dat. En de zekerheid was een veroordeling, een veroordeling van mijn leven en van de mogelijkheid tot geluk. ‘Dit is alles maar onzin’ kletste de regen van toen, vele uren, vele middagen aaneen. Het vuurwerk dat ik vond was een ander. En nog weer anders was het plezier der avonden, zoals ik mijn eigen lichaam ontdekte en erin woonde als in een stad, lopend en hongerlijdend. Dikwijls uitgeput. Maar hierover niet.

maandag 9 november 2026

P.J.M. Aalberse • 10 november 1937

• Piet Aalberse (1871-1948) was een Nederlandse katholieke politicus. Hij hield van 1891-1947 een dagboek bij.

woensdag 10 november 1937 • Vannacht om twaalf uur hield ik op lid van de Tweede Kamer en ving ik aan lid van den Raad van State te zijn. Merkwaardig levensmoment! Gisterenmiddag om één uur in de Tweede Kamer afscheid genomen. Ik hield een tamelijk groote rede, die gisterenavond in extenso in alle kranten stond. Daarna hield Duymaer van Twist als oudste kamerlid een zeer hartelijke rede, tenslotte sprak dr. Colijn als voorzitter van den ministerraad en toen schorste ik de vergadering voor een half uur om aan de leden, de pers en de ambtenaren gelegenheid te geven van mij afscheid te nemen in mijn kabinet. Daar vond ik een groote vaas met bloemen van de perstribune!
’t Afscheid van allen was hartelijk. De communist Lou de Visser had tranen in de oogen, het speet hem zoo, zei hij, dat ik heenging.
Mijn vrouw, Lies Meuleman en Piet, Lies, Joke en Stan woonden de vergadering bij. Ze waren er ook zeer over voldaan.
De volgende week geef ik een huisselijk afscheidsdinertje aan de drie griffiers en Pippel, dien ’t erg getroffen had, dat ik hem in mijn rede openlijk bedankt had. Hij verdiende ’t!
Alles is goed gegaan. Ik heb me ook goed gehouden en mijn rede, die ongeveer twintig minuten duurde, langzaam en kalm uitgesproken. Toch was ik zeer onder den indruk van dit afscheid van de kamersfeer, waarin ik sinds april 1903 geademd heb.

En nu ben ik lid van den Raad van State. Dinsdag a.s. is de installatie.

zondag 8 november 2026

Jan Terlouw • 9 november 1981

• Voormalig politicus Jan Terlouw (1931) hield in 1981/1982 (hij was toen minister van Economische Zaken en vicepremier) een politiek dagboek bij dat is gepubliceerd als Naar zeventien zetels en terug.

Maandag 9 november • Aan het eind van deze dag ben ik zo moe dat ik tegen een boom had willen rijden om eindeloos uit te kunnen rusten. Om halfacht al reden we richting Brussel, op weg naar de Europese onderzoekraad. Het is chique van Jos van Kemenade dat hij die bijeenkomst aan mij heeft overgelaten, want onze taakverdeling is nog niet geregeld, en tot zo lang is hij de eerst-verantwoordelijke. Het was geen slechte vergadering, maar weer nieuwe mensen, buitenlandse collega's en ambtenaren, weer een lunch met discussie. Een snelle rit naar Den Haag en daarna vijfhoek, om de financiële kant van de regeringsverklaring voor te bereiden. Het ging allemaal niet slecht, geen onenigheden, en toch ben ik zo afgemat dat ik niet weet hoe ik de dag van morgen door moet komen.

José Saramago • 8 november 1996

• De Portugese schrijver (en Nobelprijswinnaar) José Saramago (1922-2010) hield vijf jaar lang, van 1993 tot en met 1997, een dagboek bij dat gepubliceerd werd onder de titel Cadernos de Lanzarote. Een keuze daaruit werd (vertaald door Harrie Lemmens) gepubliceerd in Bzzletin.

8 november 1996 • Eindelijk is het mysterie opgelost. Chico - mijn broer Francisco - is op 22 december 1924 om zes uur 's avonds gestorven in het bacteriologisch instituut Câmara Pestana, en begraven op 24 december om halfvijf's middags. Hij was vier jaar en twee maanden. De doodsoorzaak was niet difterie, of kroep, zoals mijn moeder dacht, maar bronchopneumonie. We woonden toen in Rua E, Alto do Pina. Ik weet dit dankzij het speurwerk van de sectie kerkhofbeheer van de gemeente Lissabon. Ze hebben de archieven van zes kerkhoven doorzocht en hij stond geregistreerd op het kerkhof van Benfica, exact hetzelfde kerkhof als waar vierentwintig jaar later onze opa Jerónimo begraven zou worden, die onvergetelijke oude man die, omdat hij aanvoelde dat hij niet terug zou keren van de reis die hem van Azinhaga naar een ziekenhuis in Lissabon voerde, een voor een afscheid had genomen van de bomen in zijn schamele tuin. Wie opmerkt dat er te veel doden aanwezig zijn op deze bladzijde, heeft misschien gelijk, maar over hen schrijven is de manier, de enige die binnen mijn bereik ligt, om hen nog wat langer hier op aarde te houden. Wie zou er vandaag nog over mijn broer Francisco praten als ik hier niet was? Wie zou zich kunnen voorstellen, als ik niet bestond om het te vertellen, dat Jerónimo Melrinho, analfabeet, ruw varkenshoeder, man van stiltes, zo'n groot hart had? Ook om dat te zeggen leef ik.

donderdag 5 november 2026

E. du Perron • 7 november 1936

• De Nederlandse schrijver E. du Perron (1899-1940) publiceerde in 1939 Scheepsjournaal van Arthur Ducroo, een ietwat gefictionaliseerd journaal van een bootreis die hij maakte in 1936. Du Perron-biograaf Kees Snoek schrijft er hier meer over. Op 7 november deden ze Singapore aan.

7 November.
[...]
Jane en ik besluiten Singapore toch te zien en vinden een nogal karakterloze stad. De vloek van het engelse decorum heerst ook hier natuurlijk: nergens een terras. Om iets te drinken moet men de bovenverdieping op van een warenhuis, waar de bar dan nog niet eens uitziet op straat, maar ingekapseld werd tussen alle verkoopsartikelen; de bar is overigens propvol met deftig-kijkende burgers voor wie op een verhoging een mannequin paradeert, in een flodderige rose jurk waar men zich in Tarascon nog voor zou schamen, maar die hier onder muziek wordt voorgediend en uitbundig applaus veroorzaakt. Mistroostig verlaten wij het spektakel zonder aan zitten toegekomen te zijn. En nauwelijks op straat is het weer de geregelde aanval van de rickshaw-Chinezen, het loven-en-bieden met taxi's, de verzuchting van Jane: ‘Ze hebben gelijk dat ze ons Europeanen willen bedotten, maar het is toch ook onmogelijk sympathie te hebben voor mensen die op niets anders uit zijn!’
Daar wij koppig weigeren een europees restaurant binnen te gaan, eindigen wij in de Chinese wijk, op een terras op de bovenste etage van een groen-en-wit chinees hotel, met niets dan Chinezen om ons heen, het weggeworpen vuil en de morsigheid niet meegerekend. Op een houten tafel krijgen wij hier het uitstekende en toch spoedig vermoeiende eten dat wij uit Parijs al zo goed kennen; maar het is hier overdadiger; wij stellen ons voor dat het ook echter is, en het eindigt met letsji's op water met veel ijs erin; iets dat Jane om het tyfus-gevaar nu juist had willen vermijden.
[...]

Julia Brumfield • 6 november 1918

• Julia Ann Craddock Brumfield (?-?), vrouw van een tabaksplanter in Virginia, hield tussen 1915 en 1936 een dagboek bij.

Vertaling onderaan

Wednesday, November 6, 1918 • A good day. Ben and Mr Owen went to Gretna and solde their tobacco. It solde very well. They got home a while after twelve eat dinner then went to the saw mill and got a load of lumber.
Marvin and Carrie went to Altavista this evening. Mr Mayhew and Rena went with them also Virginia Harvey.
Josie went up there and kept the children. They left Hazel at home. Josie says that they done fine. I went up to Marvins a little while then come home. Henry come with me. We shucked corn enough to feed on to night and in the morning. Ben has gone up to Marvins to help hunt a mink that killed a chicken this morning.
8 oclock

Thursday, November 7, 1918 • A good day. Ben hauled lumber from the mill. He brough three loads. Josie sewed some to day. I went to George Blairs. There was no one at home but Denia. George had gone to Gretna with tobacco. The rest of them had gone to Max Creasys burial.
John Dalton was buried this evening. There is more sickness and deaths than I ever heard of in the same length of time. Heard today that Dick Wooding is very sick.
Tonight Ben and Josie has gone to Strait Stone for groceries.
8 oclock


Friday, November 8, 1918 • A good day. Ben and Owen hauled a load of lumber from Davis's mill this morning and from Hubbards this evening.
Josie washed some this morning. I got dinner. This evening Grace and Hugh Brumfield and I went to White Falls fishing. Did not catch any thing. Grace carried me on the buggy. I did not get home until dark. I churned tonight. Josie washed dishes.
Ben caught a pig this morning and broke its leg. I hope it may get well.
8 oclock


Vertaling door ChatGPT

Woensdag 6 november 1918 • Een goede dag. Ben en meneer Owen zijn naar Gretna gegaan en hebben daar hun tabak verkocht. Dat bracht goed geld op. Ze kwamen iets na twaalven thuis, aten en gingen daarna naar de houtzagerij om een vracht hout op te halen.
Marvin en Carrie zijn vanavond naar Altavista gegaan. Meneer Mayhew en Rena gingen ook met hen mee, evenals Virginia Harvey.
Josie ging daarheen om op de kinderen te passen. Ze lieten Hazel thuis. Josie zegt dat de kinderen zich prima hebben gedragen. Ik ben een poosje naar Marvins huis gegaan en daarna weer naar huis gekomen. Henry kwam met me mee. We hebben genoeg maïs gepeld om vanavond en morgenochtend van te eten.
Ben is naar Marvins gegaan om te helpen zoeken naar een nerts die vanmorgen een kip heeft gedood.
Acht uur.

Donderdag 7 november 1918 • Een goede dag. Ben heeft hout van de houtzagerij gehaald. Hij heeft drie vrachten gebracht. Josie heeft vandaag wat naaiwerk gedaan.
Ik ben naar George Blair gegaan. Er was niemand thuis, behalve Denia. George was met tabak naar Gretna gegaan. De anderen waren naar de begrafenis van Max Creasy.
John Dalton is vanavond begraven. Er zijn meer zieken en sterfgevallen dan ik ooit in zo'n korte tijd heb meegemaakt. Vandaag hoorde ik dat Dick Wooding erg ziek is.
Vanavond zijn Ben en Josie naar Strait Stone gegaan om boodschappen te doen.
Acht uur.

Vrijdag 8 november 1918 • Een goede dag. Ben en Owen hebben vanmorgen een vracht hout bij de zagerij van Davis gehaald en vanavond nog een vracht bij die van Hubbard.
Josie heeft vanmorgen wat was gedaan. Ik heb het eten klaargemaakt.
Vanmiddag zijn Grace, Hugh Brumfield en ik gaan vissen bij White Falls. We hebben niets gevangen. Grace heeft me in de buggy meegenomen. Ik kwam pas na zonsondergang thuis.
Vanavond heb ik gekarnd. Josie heeft de afwas gedaan.
Ben heeft vanmorgen een varken gevangen en daarbij een van zijn poten gebroken. Ik hoop dat het weer beter wordt.
Acht uur.

woensdag 4 november 2026

Willem de Clercq • 5 november 1843

• Willem de Clercq (1795-1844) was een Nederlandse handelsman. Uit: Naar zijn dagboek (1869).

(5 November). ‘Er was weder veel traagheid bij mij, wachten op eenige impulsie, te veel drukte in het onderzoek van vele dingen; flauwheid omtrent het Woord, flauwheid omtrent het bewaken van mijzelven; bitterheid was er weinig, maar daarentegen te veel medegaan met le train du monde, te veel mijzelven innerlijk vasthouden aan hetgeen waaraan men zich niet kan vasthouden, veel in ijdelheid spreken, in plaats van in stilte Gods weg te volgen.’ [Een soortgelijke gedachte in een brief aan den heer Groen van 13 September 1843:] ‘Misschien heb ik nog tijd even over te vliegen tegen het eind der maand, maar ik weet het niet zeker. Ik ben thans niet gaarne van huis. Daar is het mij het best. Daar te zijn in de dingen die God ons op de hand legt en hem er in te mogen dienen, is wel het heerlijkst. Ik ben moede van al het spreken over de heilige zaken. Men denkt vrij te staan en te spreken, en zit ondertusschen nog steeds in het midden der vooroordeelen verschanst. Gods getuigenissen vast te houden tegen alles en tegen zich zelven, waar vindt men dat? Overal kompositie met de konscientie, overal halve dingen; en God wil alles geheel.’

dinsdag 3 november 2026

Hanneke de Klerck • 4 november 1999

Uit: Schrijversdagboek ('Ik wordt') in Lust & gratie van Hanneke de Klerck.

Donderdag, 4 november 1999 • Dit is mijn feestje (en dat van Yves van Kempen), maar als ik om vijf uur op de uitgeverij verschijn, staat de drank nog niet klaar en heerst er paniek - het is ook de middag dat de Belgische rechter in hoger beroep zal beslissen of Uitgeverij Guggenheimer van Herman Brusselmans in België verboden blijft.
Onze advocaat ziet het somber in, zegt Maritge Wielaert, de publiciteitsmedewerkster van Prometheus.
Goh! Wanneer verwacht je het het vonnis? Waar kan ik bellen? Journalist ben je ook op je vrije dag, ook als je het verschijnen viert van je eerste boek. Maar bellen is niet nodig al snel lopen Volkskrant-collega's binnen, een van hen keert naar de redactie terug zodra het vonnis (het boek blijft verboden) uit de fax rolt.
Journalist ben ik, en schrijver. Ik vind het een ongemakkelijke combinatie. Het is of ik goed Frans spreek en Spaans wil leren. Ik leer in vliegende vaart, want veel weet ik al of gok ik goed op basis van mijn kennis van het Frans. Maar ik blijf rare fouten maken, ik spreek Spaans met een Frans accent, ik strooi Franse woorden door mijn Spaanse zinnen, en mijn klasgenoten, die in het Frans niet verder komen dan de pijprokende papa, spreken aan het einde van de cursus met minder moeite even goed Spaans als ik.
Ik moet de journalistiek van mij afschudden om fictie te schrijven. Vier, vijf jaar geleden, toen ik serieus met schrijven begon omdat ik mezelf wilde kunnen zeggen dat ik het in ieder geval had geprobeerd, maakte ik een steeds terugkerende fout. Ik vindt, schreef ik, ik wordt; ik was zo gewend aan de derde persoon.
Ik heb moeten leren omtrekkende bewegingen te maken, te suggereren, onduidelijkheid te laten bestaan. Met het wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe, dat ik me voor de krant zo eigen heb gemaakt, kan ik mijn boek Een hemel van blauw fluweel in een halve pagina samenvatten.
De flaptekst van mijn novelle vermeldt niet dat ik journalist ben.
Het is geen aanbeveling, het is een handicap. Liever verdiende ik mijn geld met een beroep dat ver van het schrijven afstaat, liever was ik rondvaartschipper en schreef ik daarnaast. De rondvaartschipper die ik ken, auteur van een mooie verhalenbundel, is het niet met mij eens. Mijn schrijvende collega's vermoedelijk ook niet.
Een van hen, Kees Broere, correspondent in Rwanda, publiceerde romans onder de naam Kees Asten. Hij wilde voorkomen dat krantenlezers zouden denken: o, dat is die man die verhalen verzint. Maar op zijn debuut liet hij vermelden dat Asten de auteursnaam is van de journalist Broere en op zijn tweede boek, dat onlangs verscheen, is van Broere geen sprake meer. Kees Asten is correspondent van de Volkskrant, staat er - de Volkskrant heeft een fictieve correspondent.
Dit is mijn feestje, en dat van Yves Kempen, een borrel die uitgeverij Bert Bakker (onderdeel van Prometheus) geeft ter ere van het verschijnen van onze debuten.
Koningin-moeder heet zijn bundel, het zijn impressies van een jongetje in de jaren vijftig over zijn moeder en haar familie. Ik heb het boek gelezen, uit nieuwsgierigheid en uit beleefdheid; ik had het graag mooi gevonden, maar ik vind de stijl te gekunsteld en tegelijkertijd niet bijzonder genoeg, en de herinneringen alledaags.
Een hemel van blauw fluweel gaat over een jonge vrouw die alleen nog kan slapen en een baantje accepteert als levende etalagepop in een luxe warenhuis tijdens de ‘Maand van het bed’.
De stijl is ‘nuchter en to the point’ (ik citeer uit het leesrapport van Graa Boomsma die het manuscript beoordeelde), het verhaal ‘teder en subtiel’. En somber. De verkoopafdeling noemt dat weemoedig. Redacteur Annette Portegies overhandigt Van Kempen en mij de eerste exemplaren van ons boek. Symbolisch, want beide boeken liggen al in de winkel. Mijn twintig auteursexemplaren heb ik de afgelopen dagen met gulle hand uitgedeeld.
Annette citeert J.C. Bloem: ‘denkend aan de dood kan ik niet slapen/ en niet slapend denk ik aan de dood’; dichtregels die prachtig passen bij mijn verhaal. Josje, mijn hoofdpersoon, probeert de dood weg te slapen en slaagt daar vanzelfsprekend niet in.
Annette zegt dat het contact met de uitgeverij voor mij een kwelling is geweest. Dat is waar. Voor iemand die niet beter weet dan dat aan deadlines niet te tornen valt, voor iemand die gewend is wat ze vandaag schrijft morgen in druk te zien, draaien de molens van een grote uitgeverij tergend traag.
Het is anderhalf jaar geleden dat ik het manuscript van wat Een hemel van blauw fluweel zou gaan heten naar Prometheus stuurde. Graa Boomsma, die werk van mij kende, las het en belde twee weken later al: dat het een pakkend verhaal was en dat hij het met positief advies zou doorgeven aan anderen binnen de uitgeverij.
Daarna werd het stil. Ik belde zelf, hoorde dat Plien van Albada moest beslissen, kon Plien maar niet te pakken krijgen, wilde me ook niet opdringen, wachtte, aarzelde en belde wanhopig, na lang moed verzamelen, Graa weer: hoe het er nu mee stond?
‘Dat weet ik niet,’ zei Graa. ‘Plien? Wat gebeurt er met het manuscript van Hanneke de Klerck?’ Ik hoorde dat hij zijn hand op de hoorn legde, maar kon toch alles verstaan.
‘Manuscript? Dat héb ik helemaal niet.’
‘Jawel. Dat heb ik je gegeven, met een briefje erbij.’
‘Vind jij dat we het moeten doen?’
‘Ja, ik vind van wel.’
Ze lachte. ‘Goed. Dan doen we het.’
De hand ging weer van de hoorn. ‘Hanneke? Het zit hier in de molen. Je hoort het zo snel mogelijk.’
Ieder besluit duurde weken, zo niet maanden, het heeft een klein jaar geduurd voor ik mijn contract had en toen nog driekwart jaar voor het boek verscheen, waarbij op het laatst alles in het honderd liep door de ontwerpers van het omslag die het maar niet lukte iets te maken dat bij mijn boek paste. Schokkend vond ik vooral hun enthousiasme voor de - mooie, dat wel - foto van een dode baby in een kistje. Een krachtig beeld, vonden zij, en ze begrepen net zomin dat ik hun geestdrift niet deelde als ik begreep hoe ze juist voor dit beeld konden kiezen. Dit is mijn feestje (Yves van Kempen is allang uit mijn gezichtsveld verdwenen). Nooit eerder kreeg ik zoveel aandacht en zoveel bloemen. Iedereen is er, ook lang uit het oog verloren vrienden die hebben begrepen dat het hier om een geboorte gaat, en om kraamvisite.
De afgelopen week hebben naaste vrienden en familie het boek gelezen, de reacties zijn lovend. Ik heb het manuscript angstvallig bewaakt, pas nu het boek er is, kan mijn omgeving zien waar ik al die tijd mee bezig ben geweest. Dat is eng. Met elke enthousiaste reactie groeit mijn zelfvertrouwen.
Ja. Ik heb een mooi boek geschreven.

maandag 2 november 2026

E.J. Potgieter • 3 november 1830

• E.J. Potgieter (1808-1875) was een Nederlandse schrijver, oprichter van De Gids. Hij woonde van 1827-1830 in Antwerpen. Op 27 oktober 1830 werd Antwerpen beschoten vanaf de Schelde door de kanonneerboten van de Nederlandse generaal Chassé. Deze dag en de turbulente weken erna zijn door Potgieter beschreven in een aantal dagboekbladen.

Woensdag 3 Nov. 1830. • s Morgens om zeven Uren begonnen de Meubelen weder naar den kelder te dragen. Den Gen. M. [generaal Mellinet] even gezien ZE. [Zijne Excellentie] droeg een Suwarows steek. Op de Meir diverse evoluties gezien. 's Middags W en zijne vrouw bezocht die weder uit de stad vertrokken. 's Avonds nog goed naar den kelder gebragt. Verder met M. tot halfeen gepraat.

Donderdag 4 Nov. 30 • Een alleronrustigste ochtend door de verhalen van verscheiden allarmisten maar om half een de aangename tijding gehoord dat een armistice indefini gesloten is - Men vertelde dat de Inf[anterie] van t Citadel trok en met kanonniers weder wordt aangevuld. Levenlooze beurs waarop ik hoorde de koffijzaken minder geweest zijn dan men noteerde. A & I. [ handeelshuizen Agie en Insinger] verliezen bij t Ent 3 ton Loij. [handelshuis Loyaerts] 1 1/2 - Ess [handelshuis Essingh] 36000 - Verscheiden duitsche huizen schrikkelijk veel D en v O [handelshuizen Deekens en Van Ouwenhuysen] ook s Avonds W en F. gehad de laatste sprak van de terugkomst van Min v M. [Minister van Maanen]. Algemeene vrees voor de niet nak. [nakomen] van den A. [Armistice] en vrees voor algemeene oorlog. Dezelve beschouw ik echter even als vroeger niet waarschijnlijk. Opnieuw naar Amsterd. geschreven. Gezigt van Vdh. Men zeide algemeen dat nog verscheiden lijken uit de buurt van t Entr. [Entrepot] worden gehaald. De Hr R. op de Place Verte gezien. Een bruine pet met kleine cocarde. Kras gezigt fatsoenlijk voorkomen - Uitdeeling der hoeden aan Pl. [Place] Verte Beschrijving door f van een Vlaamsch B [Bisschoppelijk] College - Gister moeten bij de electies nog wat geestelijken tegenwoordig zijn geweest.

's Avonds. De tijding van den wapenstilstand bevestigt zich. Zoolang t licht was is de witte vlag op den toren en op t Stadhuis onder de Belgische blijven waaijen - Naar alle geruchten schijnen de schepen minder geschoten te hebben dan de Citadel en zelfs met zoo groot verschil dat volgens verhaal van een man die kant de eerste schoten met los kruid zijn gedaan - Sommig(en) schrijven alleen aan t niet opvolgen der tusschen de Civiele autoriteit en gen [generaal] Chassé gesloten conventie t bombardement toe. Zoo doende valt de verantwoordelijkheid op de milit. Deze opinie vond echter weinig aanhang. Eenige affaires en wissels zijn heden aan de Beurs gedaan - //

zondag 1 november 2026

Peter R. de Vries • 2 november 2005

• Peter R. de Vries (1956-2021) was een Nederlandse misdaadverslaggever. In 2005, toen hij kortstondig lijsttrekker was van een door hem opgerichte politieke partij, hield hij op verzoek van NRC Handelsblad een 'Hollands dagboek' bij.

Woensdag 2 november
Vandaag opnamen in Limburg, voor de `Roermondse Kerkhofmoord'. Een bizarre zaak, waarbij een bejaarde man op een begraafplaats bij het graf van zijn vrouw is beroofd en mishandeld. Een paar dagen later is hij aan de gevolgen overleden. De plaats van het delict is nu tevens zijn graf. Er is een verdachte gearresteerd, maar die is door de rechtbank terecht vrijgesproken. Zowel heen als terug is het één lange file op de weg. Ik denk aan ons proclamatiepunt dat pleit voor gratis openbaar vervoer. Onderweg bel ik veelvuldig met het duo Schouten & De Back, dat is wel weer handig als je toch vast staat. Op het Radio 1-journaal geef ik vanuit de file commentaar op de liquidatie van John Mieremet in Thailand. Een beetje gangster haalt de vijftig tegenwoordig niet.
's Avonds met Royce twee keer drie kwartier zitten zuchten, vloeken en mopperen als Ajax tegen FC Thun speelt. In de 91ste minuut springen we juichend op als Ajax toch nog de overwinning pakt. Eind goed, al goed.

•••

Leest momenteel: Bom in de Laurierstraat, Hendrik Jan Korterink
Heeft in de cd-speler liggen: Leonard Cohen
Laatste vakantie: Zanzibar
Laatste keer gesport: Gisteren
Laatste keer uit: Zaterdagavond naar `Pluche' in Amsterdam
Gelooft in: Gezond verstand

Peter R. de Vries • 1 november 2005

• Peter R. de Vries (1956-2021) was een Nederlandse misdaadverslaggever. In 2005, toen hij kortstondig lijsttrekker was van een door hem opgerichte politieke partij, hield hij op verzoek van NRC Handelsblad een 'Hollands dagboek' bij.

Dinsdag
Drukke dag. Ook mijn tv-programma loopt door en hoewel mijn fantastische crew heel veel voor me opvangt en weghoudt, moeten er natuurlijk toch dingen gebeuren. Jan Nagel komt langs en meldt dat hij heeft ontdekt dat de vraagstelling van het NIPO verschilt met wat we eigenlijk met elkaar hadden afgesproken. De ondervraagde kiezers moesten `eens' of `oneens' invullen op de vraag of ik naar Den Haag moet, maar het NIPO heeft er ook de mogelijkheid `geen mening' aan toegevoegd. Dat zorgt er voor dat de lat nog hoger ligt, statistisch gezien. Moeten we het NIPO dit laten veranderen? We zijn het snel eens dat dit niet kan. De vraagstelling is op de persconferentie uiteengezet, als we daar nu achter de schermen aan gaan sleutelen word je snel en terecht beschuldigd van manipulatie om je doel te halen. Ik zie de koppen al voor me. De partij van Rechtvaardigheid, jaja. Geen denken aan dus.
Ik ben behoorlijk afgepeigerd na deze dagen, maar duik 's avonds toch de sportschool in.

•••

Leest momenteel: Bom in de Laurierstraat, Hendrik Jan Korterink
Heeft in de cd-speler liggen: Leonard Cohen
Laatste vakantie: Zanzibar
Laatste keer gesport: Gisteren
Laatste keer uit: Zaterdagavond naar `Pluche' in Amsterdam
Gelooft in: Gezond verstand

Peter R. de Vries • 31 oktober 2005

• Peter R. de Vries (1956-2021) was een Nederlandse misdaadverslaggever. In 2005, toen hij kortstondig lijsttrekker was van een door hem opgerichte politieke partij, hield hij op verzoek van NRC Handelsblad een 'Hollands dagboek' bij.

Maandag
Dit is dan de dag. Ik hoef er hier niet veel over uit te weiden. Het was bijna niet te missen in de media. De proclamatie mochten we inderdaad niet op de deur timmeren, maar het kwam allemaal goed. Ik heb het gevoel dat ik mijn verhaal goed heb kunnen doen. Ik had me ingesteld op kritische vragen van de parlementaire pers, maar het niveau viel me zwaar tegen. Onbenullige, soms bijna lachwekkende vragen: `Waarom wilt u zes uur gymnastiek op school per week en geen zeven?' Wie is hier nu eigenlijk de populist, vraag ik me na een poosje af en verberg mijn irritatie hierover onvoldoende. Ik krijg tenminste een kleine reprimande van Jac die ook aanwezig is en ook Peter Schouten zegt dat ik de `zeurende' verslaggever van De Telegraaf geen sneer had mogen geven. Ik begrijp wat ze bedoelen, maar ik houd nu eenmaal niet van zoete broodjes bakken. De vraag die ik had verwacht (`kan een politicus bevriend zijn geweest met een crimineel als Heineken-ontvoerder Cor van Hout?') blijft overigens uit. 's Avonds race ik van Nova naar Barend & Van Dorp en Met het oog op morgen. Als ik om half twee in bed plof, ben ik niet ontevreden.